Prenumerata kwartalnika Prawo i medycyna na rok 2018
Strona główna   Poleć stronę   Kontakt  
e-ISSN 1898-5556
ISSN 1506-8757
  Szukaj    
Dostęp cudzoziemców do bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej w Polsce

   Podmiotem konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia zagwarantowanego w art. 68 ustawy zasadniczej jest „każdy", a zatem nie tylko obywatel Rzeczpospolitej Polskiej, lecz również cudzoziemiec - obywatel państwa trzeciego lub bezpaństwowiec1. Jednakże równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych zastrzeżony został w Konstytucji jedynie dla obywateli polskich, zaś - co do zasady - podstawą do korzystania z niej jest uzyskanie statusu „ubezpieczonego"2. Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej fi nansowanych ze środków publicznych stanowi, iż ubezpieczonymi w jej rozumieniu mogą być również niektórzy cudzoziemcy. Dotyczy to jednak obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich EFTA zamieszkujących na terytorium jednego z tych państw. Dostęp obywateli państw innych niż państwa członkowskie UE i EFTA do bezpłatnej opieki zdrowotnej w Polsce jest zaś uzależniony od ich legalnego zamieszkiwania na terytorium jednego z tych państw, co uniemożliwia nieodpłatne korzystanie ze świadczeń opieki zdrowotnej tym spośród takich cudzoziemców, którzy przebywają w naszym kraju bez dokumentów ich do tego uprawniających3. Podmiotom tym, jako nieubezpieczonym w rozumieniu ustawy zdrowotnej, świadczenia zdrowotne są mocą art. 2 ust. 2 udzielane na podstawie odrębnych przepisów i umów międzynarodowych.
   Dostrzegając literalnie różne brzmienie art. 2 ust. 1 i art. 2 ust. 2 ustawy zdrowotnej, w których to w odniesieniu do kategorii podmiotów ubezpieczonych i innych świadczeniobiorców użyto pojęcia „świadczenia opieki zdrowotnej", zaś w stosunku do cudzoziemców - „świadczenia zdrowotne", należy w tym miejscu wskazać, iż zgodnie z definicją legalną, pierwsze z wymienionych pojęć ma szerszy zakres znaczeniowy i obejmuje, poza świadczeniami zdrowotnymi, również świadczenia zdrowotne rzeczowe i świadczenia towarzyszące4. Przychylając się jednak do poglądów wyrażonych w doktrynie i zważając na zakres świadczeń, z których z mocy przepisów odrębnych w istocie cudzoziemcy mają uprawnienie korzystać, należy zaznaczyć, iż nie sposób ograniczyć tych uprawnień wyłącznie do świadczeń zdrowotnych z pominięciem świadczeń zdrowotnych rzeczowych i towarzyszących5. W niniejszym opracowaniu pojęcia te będą jednak używane zgodnie z brzmieniem ustawowym.
   W zakresie dostępu do bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej w Polsce, wśród cudzoziemców wyodrębniamy:
1) podlegających powszechnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, nazywanych w dalszej części opracowania „ubezpieczonymi" oraz
2) nieubezpieczonych w rozumieniu ustawy zdrowotnej. Wśród tych drugich należy natomiast - ze względu na zakres przedmiotowy nieodpłatnych świadczeń - wyróżnić następujące grupy:
a) obywateli państw UE ubezpieczonych w państwie stałego pobytu,
b) cudzoziemców uprawnionych do świadczeń z pomocy społecznej6 oraz
c) cudzoziemców przebywających w Polsce nielegalnie7.

Cudzoziemcy uprawnieni do bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej na równi z polskimi świadczeniobiorcami

   Ustawodawca enumeratywnie wskazał grupy cudzoziemców, którzy mogą bezpłatnie korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, uzależniając przy tym przyznanie tego uprawnienia niektórym spośród nich od spełnienia dalszych przesłanek. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy zdrowotnej ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych mogą korzystać:

  1. obywatele państw członkowskich UE i EFTA zamieszkujący na obszarze któregoś z tych państw oraz obywatele innych państw przebywający na terytorium RP na podstawie stosownych dokumentów8 lub legalnie zamieszkujący w innym niż Polska państwie członkowskim UE lub EFTA pod warunkiem podlegania w Polsce obowiązkowemu lub dobrowolnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu
  2. obywatele państw innych niż państwa członkowskie UE i EFTA, niezamieszkujący na terytorium żadnego z tych państw, jeżeli podlegają polskiemu ubezpieczeniu zdrowotnemu9 i są ponadto objęci ubezpieczaniem emerytalnym i rentowym lub ubezpieczeniem społecznym rolników10,
  3. nieposiadający obywatelstwa państw członkowskich UE i EFTA studenci i uczestnicy studiów doktoranckich studiujący w Polsce, członkowie zakonów przebywający w RP na postawie stosownych dokumentów i odbywający kurs języka polskiego lub kurs przygotowawczy do podjęcia nauki w tym języku, jeżeli ubezpieczają się w RP dobrowolnie,
  4. cudzoziemcy odbywający staż adaptacyjny podlegający dobrowolnemu polskiemu ubezpieczeniu zdrowotnemu,
  5. członkowie rodzin osób wymienionych w grupie pierwszej11.
   Należy zauważyć, że w odniesieniu do wszystkich powyższych grup cudzoziemców poza członkami rodzin wskazanymi w punkcie 5, ustanowiony został wymóg podlegania obowiązkowemu lub dobrowolnemu polskiemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Cudzoziemców temu ubezpieczeniu niepodlegających należy zakwalifikować zaś do grupy cudzoziemców nieubezpieczonych w rozumieniu ustawy zdrowotnej, których dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej zostanie omówiony w dalszej części niniejszego opracowania.
   Wyżej wymienieni cudzoziemcy, spełniający wymogi ustawowe, są - na równi z ubezpieczonymi obywatelami polskimi - świadczeniobiorcami, czyli podmiotami uprawnionymi do nieodpłatnego korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej, których zakres - ze względu na ramy niniejszego opracowania - nie zostanie w tym miejscu omówiony. Powyższe wyliczenie stanowi jednak podstawę do wyznaczenia kategorii cudzoziemców nieubezpieczonych jako niespełniających żadnego z powyższych kryteriów.

   Koszty świadczeń zdrowotnych udzielonych ubezpieczonym w rozumieniu ustawy zdrowotnej cudzoziemcom ponosi Narodowy Fundusz Zdrowia.

Cudzoziemcy nieubezpieczeni w rozumieniu ustawy zdrowotnej

   Wśród cudzoziemców przebywających na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej niespełniających żadnej ze wskazanych w poprzednim fragmencie niniejszego tekstu przesłanek uprawniających do korzystania z bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej należy - jak wspomniano na wstępie niniejszego opracowania - wyróżnić:

  1. obywateli państw UE, którym świadczenia te przysługują z tytułu posiadania ubezpieczenia zdrowotnego w państwie stałego pobytu,
  2.  obywateli państw trzecich i bezpaństwowców uprawnionych do świadczeń z polskiej pomocy społecznej oraz
  3. cudzoziemców przebywających w Polsce nielegalnie.

   Kryterium dla powyższej klasyfikacji stanowi zakres przedmiotowy świadczeń, które przysługują cudzoziemcom nieubezpieczonym nieodpłatnie. Zakres ten jest najszerszy dla cudzoziemców zaliczających się do pierwszej z wyróżnionych grup, zaś najwęższy - ograniczający się w przeważającej mierze do świadczeń udzielanych w stanach zagrożenia życia oraz w zakładach zamkniętych - dla tych cudzoziemców, którzy przebywają na polskim terytorium bez uprawnień do pobytu.
   Do grupy cudzoziemców nieubezpieczonych, a uprawnionych do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych w RP należy ponadto zaliczyć członków personelu dyplomatycznego i konsularnego akredytowanego w RP i ich rodziny - obywateli państw, z którymi łączą Polskę stosowne umowy międzynarodowe w tym zakresie12. Istotnym z punktu widzenia niniejszych rozważań jest fakt, że świadczenia te przysługują im niezależnie od świadczeń określonych w przepisach ustawy zdrowotnej i są finansowane z budżetu państwa, z części, którą dysponuje minister właściwy do spraw wewnętrznych oraz udzielane przez podmioty lecznicze tworzone przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub Ministra Obrony Narodowej13.
   Celem pełnego wyliczenia grup cudzoziemców nieubezpieczonych, a uprawnionych do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych na terytorium Polski, wyróżnić należy również cudzoziemców innych niż
członkowie personelu dyplomatycznego i konsularnego oraz ich rodziny, w odniesieniu do których podstawę prawną korzystania z tychże świadczeń stanowią także wiążące RP umowy międzynarodowe. Umowy te można podzielić pod względem przedmiotowym na:

  1. dotyczące zabezpieczenia społecznego,
  2. dotyczące współpracy w dziedzinie zdrowia i nauk medycznych.
   Na podstawie tych pierwszych niektóre świadczenia zdrowotne w RP przysługują obywatelom Macedonii14, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry i Chorwacji15, zaś w oparciu o umowy wymienione w drugiej kolejności - m.in. obywatelom Albanii16 i Federacji Rosyjskiej17.

    Koszty świadczeń zdrowotnych udzielonych w RP cudzoziemcom w oparciu o postanowienia poszczególnych umów międzynarodowych pokrywane są - w zależności od treści danej umowy - albo z budżetu Polski, albo przez państwo będące drugą stroną umowy. Niektóre z umów przewidują ponadto finansowanie przez Rzeczpospolitą Polską świadczeń dla członków zespołów badawczych, przebywających na jej terytorium w ramach wymian, stanowiących element współpracy międzynarodowej w zakresie medycyny18.

Bezpłatne świadczenia zdrowotne dla obywateli państw członkowskich UE i EFTA niepodlegających polskiemu ubezpieczeniu zdrowotnemu

    Jednym ze skutków członkostwa Polski w Unii Europejskiej było wprowadzenie do krajowego porządku prawnego regulacji umożliwiającej udzielanie bezpłatnych świadczeń cudzoziemcom pochodzącym z innych państw członkowskich i państw członkowskich EFTA. Obecnie RP jest związana w tym zakresie normami Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004.
    Obywatele państw członkowskich UE i EFTA oraz bezpaństwowcy i uchodźcy w nich zamieszkujący, niepodlegający polskiemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, a przebywający czasowo na terytorium RP są uprawnieni do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych pod warunkiem podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w państwie stałego pobytu i legitymowania się stosownym dokumentem poświadczającym ten fakt wydanym przed wjazdem do Polski, a uwierzytelnionym przez uprawnione organy krajowe19. Akty prawa unijnego nie ograniczają zakresu podmiotowego omawianej regulacji, jednak w literaturze przedmiotu wskazuje się, iż dotyczy ona przede wszystkim turystów, studentów oraz osób poszukujących pracy, pobierających w państwie stałego pobytu zasiłek dla bezrobotnych. Przedmiotem wyżej wskazanego uprawnienia są jednak jedynie świadczenia, których udzielenie stało się - z powodów medycznych - niezbędne w czasie ich pobytu20.
  
W literaturze przedmiotu podnosi się, że ocena taka winna być dokonywana przy uwzględnieniu charakteru tych świadczeń oraz przewidywanego czasu pobytu danej osoby w Polsce. Powinny one być bowiem udzielone w takim zakresie, który umożliwi kontynuowanie zaplanowanego pobytu, bez konieczności jego przerywania i powrotu do kraju.
    W tym miejscu należy ponadto zasygnalizować problem korzystania ze świadczeń planowanego leczenia poza państwem członkowskim zamieszkania, uzależnionego od wydania zezwolenia przez właściwą instytucję w kraju pochodzenia. Z uwagi na ramy niniejszego opracowania zagadnienie to nie zostanie szczegółowo rozważone, jednak należy zważyć na fakt, że świadczenia udzielane cudzoziemcom z państw UE na tej podstawie, pomimo niepodlegania przez nich polskiemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, również będą nieodpłatne dla podmiotów, którym ich udzielono21.
    Rozliczanie kosztów świadczeń udzielonych na podstawie przepisów unijnych osobom wskazanym na wstępie niniejszej części opracowania odbywa się pomiędzy odpowiednimi instytucjami funkcjonującymi w sferze ubezpieczenia zdrowotnego w każdym z zainteresowanych państw22. Zarówno świadczenia niezbędne z powodów medycznych, jak i planowe, są finansowane przez zagraniczne instytucje właściwe dla państwa stałego pobytu danego pacjenta.

Bezpłatne świadczenia zdrowotne dla cudzoziemców uprawnionych do świadczeń z polskiej pomocy społecznej

    Cudzoziemcami uprawnionymi do świadczeń z polskiej pomocy społecznej są - bez względu na obywatelstwo państwa trzeciego bądź
jego brak - osoby spełniające przesłanki z art. 5 ustawy o pomocy społecznej. Do przesłanek tych należy przebywanie i zamieszkiwanie na podstawie wymienionych enumeratywnie dokumentów legalizujących pobyt23. Ponadto osoby te, analogicznie do obywateli polskich, muszą spełniać ustawowe kryterium dochodowe oraz znajdować się w trudnej sytuacji życiowej, którą może być długotrwała lub ciężka choroba. Cudzoziemcowi spełniającemu powyższe wymogi ustawowe może zostać udzielona pomoc w formie zasiłku celowego na świadczenia zdrowotne, w tym na pokrycie kosztów leczenia w niepublicznych zakładach opieki zdrowotnej24. Wypłacanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gmin.

Świadczenia zdrowotne udzielane cudzoziemcom nieubezpieczonym bezpłatnie, bez względu na legalność ich pobytu w Polsce25

   Co do zasady, cudzoziemcy przebywającym na terytorium RP nielegalnie nie są uprawnieni do świadczeń zdrowotnych finansowanych z polskich środków publicznych, jeżeli takiego uprawnienia nie przyznają im odpowiednie postanowienia umów międzynarodowych. Istnieją jednak również przepisy krajowe, w oparciu o które można wyznaczyć katalog świadczeń, z których cudzoziemcy przebywający w Polsce nielegalnie mogą korzystać bez własnego udziału finansowego.
    Podstawą uprawnienia cudzoziemców do niektórych świadczeń, z których mogą oni korzystać bezpłatnie, są ustawy traktujące o statusie poszczególnych grup cudzoziemców w Polsce. Należą do nich:
ustawa o cudzoziemcach26, ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP27 i ustawa o Karcie Polaka28.
    Na mocy pierwszej z powyższych regulacji do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych uprawnieni są cudzoziemcy umieszczeni w strzeżonych ośrodkach lub przebywający w aresztach w celu wydalenia, którym w tym okresie należą się również bezpłatne leki i artykuły sanitarne29.
    Drugi z aktów stanowi o finansowaniu z budżetu państwa kosztów opieki medycznej nad:

  1. małoletnimi cudzoziemcami bez opieki, których umieszczono w rodzinach zastępczych zawodowych lub placówkach opiekuńczo-wychowawczych,
  2. cudzoziemcami ubiegającymi się o nadanie statusu uchodźcy,
  3. przesiedlonymi lub relokowanymi cudzoziemcami w przypadku zagrożenia ich życia lub zdrowia,
  4. cudzoziemcami korzystającymi z ochrony czasowej30.
   Należy zwrócić uwagę, że opieka medyczna dla wskazanych podmiotów obejmuje świadczenia opieki zdrowotnej w zakresie, w jakim osobom objętym obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym przysługuje prawo do świadczeń na podstawie ustawy zdrowotnej z wyłączeniem leczenia uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej, a zatem jej zakres jest szerszy od ochrony, którą przyznają regulacje obejmujące bezpłatne świadczenia zdrowotne.

    Cudzoziemcy - posiadacze Karty Polaka są uprawnieni do korzystania na terenie Polski z bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej w stanach nagłych31. Uprawnienie to nie dotyczy jednak posiadaczy Karty Polaka uprawnionych do świadczeń zdrowotnych na podstawie unijnych przepisów o koordynacji, które mają w przypadku takiego zbiegu pierwszeństwo stosowania, co może mieć praktyczne znaczenie dla obywateli Litwy, Łotwy i Estonii32.
    Powyższe regulacje dotyczą wyłącznie cudzoziemców, poza nimi istnieją jednak w polskim porządku prawnym również akty prawne przyznające uprawnienia do bezpłatnego korzystania z niektórych świadczeń zdrowotnych nie tylko cudzoziemcom, ale również obywatelom polskim nieubezpieczonym w rozumieniu ustawy zdrowotnej. Ratio legis wyodrębnienia pozasystemowej grupy świadczeń opieki zdrowotnej, do których uprawnieni są wszyscy bez względu na status ubezpieczeniowy, stanowi podejmowanie przez państwo działań w interesie ogólnym związanym z kwestią zdrowia publicznego, co koresponduje z wspomnianym na wstępie niniejszego opracowania konstytucyjnym prawem każdego do ochrony zdrowia33.
    Świadczeniami zdrowotnymi, z których mogą nieodpłatnie korzystać wszyscy cudzoziemcy, są:

  1. świadczenia zdrowotne udzielane w celu zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych oraz związane przyczynowo z tymi zakażeniami i chorobami zakaźnymi (w tym kwarantanny, nadzór sanitarno-epidemiologiczny, badania sanitarno-epidemiologiczne oraz szczepienia ochronne przeciwko chorobom zakaźnym)34,
  2. świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej dla osób chorych psychicznie lub upośledzonych umysłowo (osobom przebywającym w szpitalach bezpłatnie przysługują również produkty lecznicze, wyroby medyczne i środki pomocnicze)35,
  3. świadczenia w zakresie leczenia odwykowego dla osób uzależnionych od alkoholu36 oraz
  4. świadczenia w zakresie leczenia odwykowego osób uzależnionych od narkotyków37.

    Ponadto należy zauważyć, że polski ustawodawca przewidział również możliwość uzyskania bezpłatnych świadczeń profilaktycznej opieki zdrowotnej przez dzieci cudzoziemców uczęszczające do szkół, z wyjątkiem szkół dla dorosłych38 oraz bezpłatnych świadczeń zdrowotnych, przez cudzoziemców skazanych przebywających w polskich zakładach karnych39.
    Co do zasady, podmiotami finansującym opisane powyżej świadczenia udzielane cudzoziemcom nieubezpieczonym w polskim systemie ubezpieczenia zdrowotnego są poszczególni Ministrowie - dysponenci środków budżetowych. W myśl tej zasady - wskazując dla przykładu - świadczenia udzielane osobom skazanym finansowane są przez Ministra Sprawiedliwości, a leczenie odwykowe nieubezpieczonych cudzoziemców - przez Ministra Zdrowia ze środków budżetowych będących w ich dyspozycji.

Świadczenia opieki zdrowotnej dla cudzoziemców znajdujących się w stanie zagrożenia zdrowia lub życia


    Bez względu na podleganie polskiemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, obywatelstwo lub jego brak czy też legitymowanie się dokumentami uprawniającymi do pobytu na terytorium RP, cudzoziemcom znajdującym się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego udzielane są bezpłatnie świadczenia opieki zdrowotnej w postaci medycznych czynności ratunkowych. Udzielają ich w warunkach pozaszpitalnych zespoły ratownictwa medycznego na podstawie ustawy
o Państwowym Ratownictwie Medycznym40. Świadczenia te finansowane są z budżetu państwa.
    Bardziej złożona pozostaje kwestia finansowania świadczeń udzielanych przez podmioty lecznicze cudzoziemcom znajdującym się w stanie zagrożenia zdrowia lub życia. Podstawą prawną udzielania takich świadczeń są: art. 15 ustawy o działalności leczniczej41 oraz art. 30 ustawy o zawodzie lekarza42. Pierwszy z przepisów stanowi, że podmiot leczniczy nie może odmówić udzielenia świadczenia zdrowotnego osobie, która potrzebuje natychmiastowego udzielenia takiego świadczenia ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia, zaś drugi z nich obliguje lekarzy do udzielania pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki.
    Finansowanie świadczeń udzielonych we wskazanych warunkach, nazywanych w literaturze świadczeniami spełnianymi w wa¬runkach tzw. przymusu ustawowego43, zależne jest od statusu ubezpieczeniowego cudzoziemca. Świadczenia takie udzielone bowiem cudzoziemcom posiadającym w RP status świadczeniobiorcy, a zatem objętym polskim ubezpieczeniem zdrowotnym lub zrównanym z ubezpieczonymi, finansowane są ze środków publicznych, których dysponentem jest Narodowy Fundusz Zdrowia44. Będą to zatem, dla cudzoziemców - beneficjentów polskiego systemu opieki zdrowotnej, świadczenia bezpłatne.
    Odmiennie przedstawia się kwestia finansowania świadczeń spełnianych w warunkach tzw. przymusu ustawowego na rzecz cudzoziemców nieubezpieczonych. Z uwagi na brak podstaw prawnych do
wywiedzenia obowiązku finansowania ich przez Skarb Państwa i Narodowy Fundusz Zdrowia45 czy też same podmioty lecznicze, które ich udzieliły46, należy przyjąć, iż koszty udzielonych świadczeń winny obciążać cudzoziemców, którym te świadczenia zostały udzielone, wskutek czego nie będą one bezpłatnymi dla cudzoziemców nieubezpieczonych.

Relacja art. 68 ust. 3 Konstytucji do art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy zdrowotnej - postulat de lege ferenda


    Na tle powyższych rozważań należy dostrzec problem dostępu dzieci, kobiet ciężarnych, osób niepełnosprawnych i osób w podeszłym wieku - nieposiadających polskiego obywatelstwa, a przy tym nieobjętych polskim ubezpieczeniem zdrowotnym - do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z art. 68 ust. 3 Konstytucji władze publiczne są zobowiązane do zapewnienia tym podmiotom szczególnej opieki zdrowotnej. Obowiązek ten jest realizowany w odniesieniu do posiadających obywatelstwo polskie i miejsce zamieszkania na terytorium Polski osób, które nie ukończyły osiemnastego roku życia oraz które są w okresie ciąży, porodu i połogu poprzez przepis art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy zdrowotnej. Zważając na fakt, iż norma konstytucyjna nie zawęża rozważanego obowiązku władz publicznych jedynie do obywateli RP, należy wskazać na brak jego realizacji w stosunku do cudzoziemców. Odwołując się do treści niniejszego opracowania należy zauważyć, że cudzoziemki w ciąży są w Polsce uprawnione do nieodpłatnych świadczeń zdrowotnych wyłącznie w sytuacji spełnienia wymogów uprawniających do korzystania z polskiej pomocy społecznej. W konsekwencji nieubezpieczone
cudzoziemki w ciąży, które przebywają w Polsce bez dokumentów je do tego uprawniających, są pozbawione prawa do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych poza świadczeniami udzielanymi przez zespoły ratownictwa medycznego. Sytuacja dzieci - obywateli państw trzecich i bezpaństwowców jest analogiczna, zakres bezpłatnych świadczeń im udzielanych poszerzają jedynie, pod warunkiem podjęcia przez nich nauki w polskiej szkole, świadczenia profilaktycznej opieki zdrowotnej. W świetle powołanej normy konstytucyjnej, należałoby postulować zniesienie wymogu obywatelstwa w art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy zdrowotnej, celem zapewnienia zagwarantowanej ustawą zasadniczą szczególnej opieki na równi z obywatelami, również cudzoziemcom znajdującym się we wskazanej ustawowo sytuacji faktycznej.


1 Por. B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2009.
2 Art. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej fi nansowanych ze środkówpublicznych, Dz. U. 2004 nr 210, poz. 2135 z późn. zm., zwana dalej ustawą zdrowotną.
3 Będą to również osoby przebywające w Polsce po upływie terminu ważności wcześniej posiadanychdokumentów.
4 Art. 5 pkt 34 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej..., op. cit.
5 Por. D. Lach, Zasada równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej, Wolters Kluwer Polska 2011, s. 168.
6 Na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Dz. U. z 2004 r. nr 64, poz. 593 z późn. zm.
7 Pod pojęciem tym na potrzeby niniejszego opracowania należy rozumieć cudzoziemców nie legitymujących się żadnym z dokumentów uprawniających do pobytu w Polsce wymienionych w art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy zdrowotnej, nie będących obywatelami UE i EFTA; wykaz dokumentów - por. przypis kolejny.
8 Wizy w celu wykonywania pracy, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony z wyłączeniem zewolenia udzielonego na podstawie art. 53a ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2006 r. nr 234, poz. 1694 z późn. zm.), zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterinowego Wspólnot Europejskich, zgody na pobyt tolerowany lub osoby, które uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą albo korzystające z ochrony czasowej na jej terytorium.
9 Na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.
10 Na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.
11 Zamieszkujący na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), jeżeli nie są osobami podlegającymi obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, o których mowa w art. 66 ust. 1 ustawy, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 2 i 3 ustawy, ani nie są osobami uprawnionymi do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji; a zamieszkujący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli nie są osobami podlegającymi obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, o których mowa w art. 66 ust. 1 ustawy, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 2 i 3 ustawy.
12 Art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, Dz. U. z 1981 r. nr 20, poz. 101 z późn. zm.
13 Art. 5 ust. 4 ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe..., op. cit.
14 Na podstawie Umowy między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Macedonii o zabezpieczeniu społecznym z dnia 6 kwietnia 2006 r., Dz. U. z 2007 r. nr 229, poz. 1686 oraz Porozumienia Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2007 r. w sprawie stosowania ww. umowy Dz. U. z 2007 r. nr 218, poz. 1619.
15 Jako państw realizujących Umowę o ubezpieczeniu społecznym zawartą między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii z dnia 16 stycznia 1958 r., Dz. U. z 1959 r. nr 19, poz. 114.
16 Na podstawie Porozumienia między Ministerstwem Zdrowia i Opieki Społecznej Rzeczpospolitej Polskiej i Ministerstwem Zdrowia Republiki Albanii o współpracy w dziedzinie ochrony zdrowia i nauk medycznych z dnia 4 września 1991 r. (http://www.mz.gov.pl/wwwfi les/ma_struktura/docs/albania_porozumieni_07122009.pdf).
17 Na podstawie Protokołu o współpracy między Ministerstwem Zdrowia i Opieki Społecznej Rzeczypospolitej Polskiej a Ministrem Zdrowia i Przemysłu Medycznego Federacji Rosyjskiej w dziedzinie ochrony zdrowia i nauk medycznych, podpisanego dnia 18 lutego 1995 r. (http://www.mz.gov.pl/wwwfi les/ma_struktura/docs/rosja_porozumienie_07122009.pdf).
18 Art. 6 Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Indii o współpracy w dziedzinie zdrowia i medycyny z dnia 24 kwietnia 2009 r. (http://www.mz.gov.pl/wwwfi les/ma_struktura/docs/umowa_indie_27052010.pdf).
19 Tzw. Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego wydawana w języku narodowym wg ujednoliconego dla wszystkich państw wzoru, zawierająca podstawowe dane ubezpieczonego; korzystanie z niej nie wymaga tłumaczenia na język urzędowy państwa pobytu.
20 Art. 19 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Dz. U. L 200 z 7.6.2004 r., s. 1.
21 Transgraniczną opiekę zdrowotną szczegółowo reguluje Dyrektywa 2011/24/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej, Dz. U. L 88, 4.4.2011, której postanowienia winny być implementowane przez państwa członkowskie UE do 25 października 2013 r.
22 A. Sidorko, Bezpłatne leczenie osób nieubezpieczonych, Służba Pracownicza 2009, nr 10, s. 24.
23 Są to: zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 53 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2006 r. nr 234,
poz. 1694 z późn. zm.) lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej oraz zgoda na pobyt tolerowany.
24 Wyrok NSA z 28 maja 1999 r. I SA141/99, Lex nr 47400.
25 Przez badaczy zagadnień związanych z migracją ta grupa cudzoziemców bywa również nazywana „migrantami nieudokumentowanymi" - tak K. Maśliński, [w:] Poza systemem, Stowarzyszenie interwencji prawnej, Warszawa 2011, s. 31.

26 Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach, Dz. U. z 2003 r. nr 128, poz. 1175 z późn. zm.
27 Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, Dz. U. z 2003 r. nr 128, poz. 1176 z późn. zm.
28 Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka, Dz. U. z 2007 r. nr 180, poz. 1280 z późn. zm.
29 Art. 118 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach..., op. cit.
30 Art. 63, 70, 86i oraz 112 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony..., op. cit.
31 Art. 6 ust. 1 pkt 6 ustawy o Karcie Polaka..., op. cit.

32 A. Sidorko, Bezpłatne leczenie..., op. cit., s. 23.
33 Por. D. Lach, Zasada równego dostępu..., op. cit., s. 172-173.
34 Na podstawie ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, Dz. U. z 2008 r. nr 234, poz. 1570 z późn. zm.
35 Na podstawie ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, Dz. U. z 1994 r. nr 111, poz. 535 z późn. zm.
36 Na podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, Dz. U. z 1982 r. nr 35, poz. 230 z późn. zm.

37 Na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, Dz. U. z 2005 r. nr 179, poz. 1485 z późn. zm.
38 Art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, Dz. U. z 1991 r. nr 95, poz. 425 z późn. zm.
39 Na podstawie Kodeksu Karnego Wykonawczego z dnia 6 czerwca 1997 r., Dz. U. z 1997 r. nr 90, poz. 557 z późn. zm.
40 Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, Dz. U. z 2006 r. nr 191, poz. 1410 z późn. zm.
41 Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, Dz. U. z 2011 r. nr 112, poz. 654 z późn. zm.
42 Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza, Dz. U. z 1996 r. nr 28, poz. 152.
43 Por. D. Lach, Zasada równego dostępu..., op. cit., s. 179.
44 Por. D. Lach, Zasada równego dostępu..., op. cit., s. 179-185 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 23 maja 2006 r., I ACa 1266/05, LEX nr 214245; przeciwnie: J. Jończyk, glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 18/05, OSP 2006, z. 6, s. 70 i n.

45 Por. D. Lach, Zasada równego dostępu..., op. cit., s. 190 oraz J. Jończyk, glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r..., op. cit.
46 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2007 r., I CSK 125/07, LEX 333609 oraz M. Nestorowicz, glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2007 r., I CSK 125/07, Prawo i Medycyna 2008, nr 4, s. 116.

Prawo i Medycyna nr 47/ 05-11-2012, 15:02, wyświetleń: 26077
drukuj drukuj


Komentarze

Aby dodać komentarz musisz się zalogować.







Copyright © 2007 - 2012 Prawo i Medycyna. Wszelkie prawa zastrzeżone.