XXII OGÓLNOPOLSKIE SYMPOZJUM KIEROWNICZEJ KADRY MEDYCZNEJ PROFILAKTYKA I ZWALCZANIE ZAKAŻEŃ SZPITALNYCH 2017
Strona główna   Poleć stronę   Kontakt  
e-ISSN 1898-5556
ISSN 1506-8757
  Szukaj    
Sprawozdanie z ogólnopolskiej interdyscyplinarnej konferencji naukowej Współczesne problemy w transplantologii - prawo, medycyna, filozofia

   24 kwietnia 2015 roku w Warszawie odbyła się ogólnopolska, interdyscyplinarna konferencja naukowa pt. Współczesne problemy w transplantologii - prawo, medycyna, filozofia. Organizatorami przedsięwzięcia były Koło Naukowe Prawa Medycznego i Farmaceutycznego działające przy Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne ds. Transplantacji Poltransplant. Obrady toczyły się w Sali Balowej Pałacu Tyszkiewiczów-Potockich i podzielone zostały na trzy panele. Każdy z nich składał się z kilku wystąpień prelegentów i następującej po nich dyskusji.
 
   Konferencję otworzyli uroczyście prof. dr hab. n. med. Roman Danielewicz (dyrektor Poltransplantu) oraz opiekun Koła, dr hab. Maria Boratyńska (Instytut Prawa Cywilnego WPiA UW).

   Panel pierwszy rozpoczął prof. dr hab. n. med. Andrzej Chmura (kierownik Kliniki Chirurgii Ogólnej i Transplantacyjnej w Szpitalu Klinicznym Dzieciątka Jezus w Warszawie), który w swoim wystąpieniu pt. „Dawstwo altruistyczne jako rzeczywista potrzeba polskiej transplantologii" już w pierwszych słowach zwrócił uwagę na ogromne znaczenie transplantacji. W tym kontekście podkreślił nieporównywalnie większe korzyści płynące z przeszczepu nerki w opozycji do dializoterapii. Prelegent podkreślił, iż transplantacja narządu daje szanse na dużo dłuższe przeżycie biorcy oraz jest tańsza od długotrwałych dializ, pomimo wysokich, acz jednorazowych, kosztów operacji. Przede wszystkim zaś przeszczep prowadzi do całkowitego powrotu do zdrowia biorcy. Prof. Chmura zauważył, iż mimo takiego stanu rzeczy w Polsce liczba dializowanych osób wynosi ok. 20 tysięcy, podczas gdy aktywna lista osób zgłoszonych do przeszczepu to tylko około tysiąca osób, co stanowi jedynie 5% wszystkich chorych. Dla porównania zwrócił uwagę, iż w wielu innych krajach osoby oczekujące na przeszczep to nawet 20% chorych.

   Następnie prof. Chmura odniósł się do kwestii przeszczepiania narządów od dawców żywych, zaznaczając, iż stanowią one jedynie 5% ogólnej liczby zabiegów tego rodzaju. Przechodząc do kwestii dawców altruistycznych zaznaczył, iż w jego ocenie trafniejszym sformułowaniem jest „dawca anonimowy". Prof. Chmura zwrócił uwagę, iż na gruncie art. 12 ustawy transplantacyjnej1 dawstwo anonimowe, a więc możliwość zgłoszenia gotowości do oddania narządu bez wskazania beneficjenta, ze względu na użycie przez ustawodawcę sformułowań „określony dawca" i „określony biorca" jest w Polsce nielegalne. Podkreślił także szkodliwość tego zjawiska, zaznaczając, iż stały napływ dawców anonimowych jest podstawowym warunkiem do zwiększenia ilości i płynności przeszczepień od dawców żywych.

   Prawne uwarunkowania dawstwa ex vivo przedstawiła w kolejnym wystąpieniu dr Katarzyna Syroka-Marczewska (Instytut Prawa Karnego WPiA UW). Najwięcej uwagi poświęciła kwestii powiązania, jakie musi zaistnieć między dawcą a biorcą przeszczepu. Art. 12 ustawy transplantacyjnej stanowi, iż jest to formalnoprawne pokrewieństwo lub szczególne względy osobiste. Charakteryzując owe szczególne względy osobiste dr Syroka-Marczewska mówiła o relacjach psychicznych i emocjonalnych łączących dwie osoby. Odwołała się także do wytycznych Krajowej Rady Transplantacyjnej w zakresie interpretacji klauzuli „szczególnych względów osobistych"2, wedle których konstrukcja przepisu powinna służyć uelastycznieniu tekstu ustawy, tak, aby mógł on być interpretowany jak najszerzej, uwzględniając różnorodne relacje międzyludzkie, które nie mieszczą się w kryterium pokrewieństwa. Na obszernej liście powiązań między osobami, jakie według dr Syroki-Marczewskiej mieszczą się w zakresie znaczeniowym szczególnych względów osobistych, znalazły się między innymi relacje pomiędzy: biologicznymi krewnymi a osobą przysposobioną, rozwodnikami, przyrodnim rodzeństwem, przedstawicielami ustawowymi danej osoby, narzeczonymi, partnerami homoseksualnymi, przyjaciółmi, a nawet wspólnie zamieszkującymi studentami czy współpracownikami. Decydujące powinny być zawsze okoliczności danej, konkretnej sprawy i możliwość udowodnienia zaistnienia owych szczególnych względów osobistych.
 
   Dr Syroka-Marczewska wskazała także na problem, jaki stanowi pominięcie przez ustawodawcę kwestii altruistycznego (anonimowego) dawstwa narządów.

   Następne wystąpienie pt. „Zgoda na przeszczep w perspektywie zadań sądu opiekuńczego" wygłosiła dr hab. Beata Janiszewska (Instytut Prawa Cywilnego WPiA UW, sędzia Sądu Okręgowego Warszawa-Praga). Prelegentka zwróciła w nim uwagę przede wszystkim na bardzo poważne uchybienie ustawodawcy, jakim jest brak odpowiednich przepisów proceduralnych w ustawach z zakresu prawa medycznego. Powoduje to konieczność odwoływania się do przepisów kodeksu postępowania cywilnego, które ze względu na swój wysoki stopień sformalizowania nie zawsze są odpowiednie - szczególnie, gdy w określonym przypadku ze względów medycznych zachodzi potrzeba szybkiego działania. W sferze materialnoprawnej dr hab. Janiszewska wskazała na niejednokrotnie bardzo problematyczny styk ustaw: transplantacyjnej, ustrojowych ustaw medycznych i prawnorodzinnych, oraz na występujące pomiędzy nimi rozbieżności, sprzeczności oraz nierozstrzygnięte luki. Dla zobrazowania zjawiska dr hab. Janiszewska dokonała przedstawienia etapów postępowania sądowego dotyczącego zgody na przeszczep od małoletniego dawcy, wskazując kolejno występujące problemy.

   W następnej części swojego wystąpienia dr hab. Janiszewska odniosła się do interpretacji klauzuli generalnej szczególnych względów osobistych, zaproponowanej przez dr Syrokę w wystąpieniu poprzedzającym. Zaznaczyła, iż ustawodawca celowo użył sformułowania „szczególne", po to właśnie, aby uniknąć zbyt szerokiej interpretacji, która w tej sytuacji jest swoistym „psuciem prawa". Podkreśliła, iż istnieje potrzeba zmiany prawa w stronę poszerzenia kręgu dawców, nie należy tego jednak dokonywać poprzez wykładnię. Dr hab. Janiszewska stwierdziła też, że wiele wątpliwości w tej kwestii zostałoby usuniętych poprzez wprowadzenie instytucji dawstwa anonimowego.

   Psychologiczną perspektywę dawstwa nerki ex vivo przedstawił dr n. hum. Mateusz Zatorski (wykładowca SWPS w Warszawie, współpracownik Szpitala Klinicznego Dzieciątka Jezus w Warszawie). Zaproponował spojrzenie na donację z punktu widzenia altruizmu jak i teorii wymiany społecznej, a więc pragmatycznego podejścia bazującego na rachunku zysków i strat. Następnie dokonał przykładowej analizy korzyści i strat, jakie z perspektywy psychologicznej wystąpią u osób, które decydują się na oddanie narządu oraz u takich, które tej pomocy odmawiają. W dalszej części dr Zatorski scharakteryzował osobowość altruistyczną, podkreślając rolę socjalizacji w jej kształtowaniu. Zaznaczył także konieczność zmian w dziedzinie transplantologii, podkreślając pozytywne skutki zwiększenia puli potencjalnych dawców (o dawców altruistycznych), przy jednoczesnym zachowaniu jednolitych, transparentnych procedur kwalifikacji, przeprowadzanej przez interdyscyplinarny zespół ekspertów. Wspomniał również o konieczności edukacji społecznej w celu poszerzenia postaw altruistycznych oraz ustanowienia dla dawstwa altruistycznego jednoznacznych i czytelnych podstaw prawnych.

   W kolejnym wystąpieniu dr n. med. Rafał Kieszek (Klinika Chirurgii Ogólnej i Transplantacyjnej Szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie) opowiedział o pierwszym w Polsce przeszczepieniu krzyżowym. Na początku zaznaczył, jak bardzo pożądane w chirurgii jest dokonywanie przeszczepów nerek ex vivo. Nerki pobrane od żywych dawców działają bowiem lepiej i dłużej. Wskazał też, że w 2012 roku w Unii Europejskiej przeszczepy nerek od żywych dawców stanowiły średnio 20% wszystkich przeszczepów tych narządów (w Polsce to jedynie 5%). Sposobem na poszerzenie puli dawców jest wprowadzenie programu przeszczepów krzyżowych (pomiędzy dwiema niespokrewnionymi ze sobą parami dawca-biorca) lub tzw. dawstwa domino (gdy par dawca-biorca jest więcej), które funkcjonują już z powodzeniem w wielu krajach.

   Jak podkreślił dr Kieszek, główny problem, z jakim boryka się polska transplantologia, to brak jasnych przepisów prawnych umożliwiających jej swobodny rozwój. Pierwszy przeszczep krzyżowy, który miał miejsce w lutym tego roku, możliwy był bowiem jedynie ze względu na szeroką wykładnię pojęć ustawowych, co według dra Kieszka nie jest sytuacją pożądaną.

    Ostatnie wystąpienie przed przerwą obiadową wygłosiła mgr Aleksandra Tomaszek (koordynator transplantacyjny ze Szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie). Jako osoba czuwająca nad całym procesem przeszczepienia narządu wskazała na szereg problemów, z jakimi borykają się dawcy i biorcy, z których największym jest brak dostatecznej informacji. Opisała także przebieg spotkań z dawcą i biorcą, mających miejsce przed i w trakcie procedury kwalifikującej do przeszczepu oraz warunki kwalifikowania na biorcę lub dawcę.

   Po wystąpieniach prelegentów odbyła się dyskusja. Głos zabrał m.in. prof dr hab. n. med. Ryszard Grenda (kierownik Kliniki Neurologii, Transplantacji Nerek i Nadciśnienia Tętniczego w Warszawie w Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie). Odniósł się do wątpliwości wyrażonych przez dr hab. Beatę Janiszewską dotyczących negatywnych skutków szerokiej wykładni pojęcia „szczególnych względów osobistych" zaproponowanej w Wytycznych Krajowej Rady Transplantacyjnej oraz kwestii podmiotu, na którym ciąży obowiązek oceny istnienia owej szczególnej relacji. Przedstawił skomplikowaną procedurę kwalifikacji, jaką muszą przejść dawca i biorca, zanim do sądu trafi wniosek w tej sprawie. Zauważył też, iż Komisja Etyczna dysponuje odpowiednimi narzędziami i środkami do dokonania pełnej oceny sytuacji. Sąd rozpoznaje więc sprawę w oparciu o dokumenty sprawdzone już kilkakrotnie, szczegółowe analizy powinny być zatem prowadzone tylko, jeśli w dalszym ciągu dane okoliczności budzą wątpliwość. Przytoczył także przypadki z praktyki, kiedy to sądy w sytuacjach nagłych z powodzeniem orzekały w trybie dwudziestoczterogodzinnym.

   Dr hab. Janiszewska podkreśliła, iż tak sprawne orzekanie przez sądy możliwe jest w sytuacjach wyjątkowych i tylko dzięki rzetelnej pracy komisji etycznej i wypracowanemu między tymi instytucjami zaufaniu. Jednocześnie zaznaczyła, iż duży automatyzm w działaniu sądów oraz uprzednie dogłębne badanie sprawy przez komisję podważa sens udziału sądu w procedurze i nie licuje z powagą tego urzędu.

   Prof. Andrzej Chmura dodał, iż w dyskutowanej kwestii wniosek do sądu kierowany jest zazwyczaj w momencie, w którym istnieje niemalże pewność, iż sprawa zostanie rozpoznana pozytywnie, gdyż dawca i biorca spełniają wszelkie wymagane kryteria. Zaznaczył także, iż nie ma z reguły konieczności natychmiastowego rozpoznania sprawy przez sąd, ponieważ procedury medyczne przygotowujące do przeszczepu trwają nawet rok.

   W dalszej części dyskusja dotyczyła takich kwestii jak: zgoda małoletniego na przeszczep (możliwości jej wyrażenia, weryfikacji oraz sytuacji, w której dojść może do przymuszenia małoletniego przez przedstawicieli ustawowych do wyrażenia owej zgody), potrzeba kształtowania altruistycznych postaw w społeczeństwie, nadchodząca ratyfikacja Konwencji Bioetycznej Rady Europy i idąca za nią szansa na pozytywne zmiany w ustawie transplantacyjnej oraz możliwość cofnięcia zgody przez dawcę lub biorcę na każdym etapie przygotowania do przeszczepienia.

   Po przerwie obiadowej jako pierwszy referat wygłosił prof. dr hab. n. med. Ryszard Grenda. Mówiąc o przeszczepianiu narządów u dzieci ukazał jasne i ciemne strony tego procesu, zwrócił też uwagę na dylematy etyczne, które pojawiają się w jego trakcie. Przeszczepienie wyprzedzające daje małym pacjentom, u których bardzo wcześnie wykryto nieprawidłowości w funkcjonowaniu narządów, szansę na w pełni normalny rozwój i życie nienaznaczone trudami choroby. Mimo to decyzja o wykonaniu zabiegu nie jest prosta, często bowiem u dzieci występuje problem wad wielonarządowych, uszkodzeń genetycznych, w których to przypadkach przeszczepienie jednego narządu to jedynie częściowe rozwiązanie problemu. Należy rozstrzygnąć wtedy, czy prawidłowym działaniem jest oddanie narządu dziecku, które z powodu innych nieprawidłowości rozwojowych nie ma szans na „normalne" życie, czy może lepiej przeszczepienia dokonać u dziecka rozwijającego się poprawnie.

   Kolejnym dylematem etycznym w dziedzinie transplantologii jest ponowna kwalifikacja do przeszczepu osób, zwykle nastolatków i młodych dorosłych, którzy z powodu własnych zaniedbań, nieprzyjmowania leków i ryzykownych zachowań doprowadzili do utraty pierwszego przeszczepu. Czy należy im się kolejny przeszczep? Czy może powinno się ratować inną osobę, która nie zmarnowała już raz danej jej szansy? Te i wiele innych, bardzo trudnych pytań zostały przez prof. Grendę pozostawione pod rozwagę uczestników konferencji, dając obraz tego, jak wiele kwestii w dziedzinie trnsplantacji na wielu różnych płaszczyznach wciąż pozostaje nierozwiązanych.

   Następna prelekcja autorstwa dr n. hum. Anny Jakubowskiej-Wineckiej (kierownik Zakładu Psychologii Zdrowia w Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie) dotyczyła sytuacji, w jakiej znajduje się żywy dawca nerki, ujętej z perspektywy psychologicznej. Dr Jakubowska-Winecka wskazała na szereg poświęceń, jakich sytuacja wymaga od żywego dawcy (m. in. zmiana trybu życia, dojazdy na badania, rezygnacja z pracy zawodowej), tłumaczyła także, dlaczego niektóre osoby są gotowe na ich dokonanie. Zaznaczyła jednak, iż niejednokrotnie decyzja o dawstwie może być podejmowana pod wpływem nacisków ze strony otoczenia lub w wyniku męczących wyrzutów sumienia za zaniedbanie rodziny i próbę swoistego „odkupienia winy". Dużo miejsca dr Jakubowka-Winecka poświęciła przeszczepom rodzinnym, ich psychologicznym uwarunkowaniom oraz następstwom.

   Wystąpienie dr hab. Przemysława Konieczniaka dotyczyło bardzo popularnej w mediach w okresie poprzedzającym konferencję sprawy przeszczepienia całego ciała do głowy. Dr hab. Konieczniak w sposób niezwykle obrazowy i z akcentami humorystycznymi przedstawił historyczne przypadki, mogące stanowić pierwowzór dla omawianego zabiegu, następnie zaś dokonał gruntownej analizy przepisów polskiego prawa, dotyczących przeprowadzania eksperymentów medycznych. Wskazując braki w polskich rozwiązaniach legislacyjnych i nieścisłość w unormowaniu eksperymentów medycznych, przedstawił hipotetyczne warianty kwalifikacji prawnej tego jakże skomplikowanego przypadku.

   Na zakończenie drugiego panelu uczestnicy konferencji wysłuchali mgra Macieja Nowackiego (Zakład Inżynierii Tkankowej CM UMK), który poruszał zagadnienia medycyny regeneracyjnej i inżynierii tkankowej. Przedstawił definicję obu pojęć, wskazał obszary najczęstszych zastosowań tych dziedzin nauki, jak również możliwości i kierunki ich rozwoju oraz scharakteryzował przeszkody i problemy, z jakimi się borykają.

   Kończącą drugi panel dyskusję zdominował temat przeszczepu ciała do głowy. Rozważano m.in. kwestię tożsamości osoby, wobec której dokonano by takiego zabiegu w kontekście przepisów kodeksu cywilnego oraz z perspektywy psychologicznej). Prof. Grenda, zapytany o sensowność pobierania do przeszczepu od bardzo małych dzieci (w kontekście dużego ryzyka takiej operacji) uszczegółowił także tę kwestię, podając przykłady przypadków, w których takie zabiegi są jedynym rozwiązaniem. Odniósł się też do bardzo trudnej kwestii pobierania narządów od płodów urodzonych z bezmózgowiem, prezentując wypracowane przez środowisko medyczne stanowisko, iż takie zabiegi nie powinny stać się rutyną. Zaznaczył jednak, iż jest to temat, który powinien zostać poddany szerokiej dyskusji w środowisku naukowym.

   Ostatni panel konferencji otworzyła mgr Magdalena Krawczyk (doktorantka w Katedrze Prawa Własności Intelektualnej WPiA UJ) wystąpieniem dotyczącym prawnych implikacji przeszczepiania tkanek, komórek i narządów, z punktu widzenia objęcia ich prawami na dobrach niematerialnych osób trzecich. Przedstawiła koncepcję „własności informacyjnej" oraz jej praktyczne zastosowanie wraz z korzyściami, które mogłoby to przynieść.

   Następny referat, autorstwa Katarzyny Szarli (studentka III roku kierunku lekarskiego WUM oraz III roku I st. w Kolegium MISH UW), dotyczył kwestii zachodzenia w ciążę przez biorczynie przeszczepów. Autorka zwróciła uwagę na coraz szersze możliwości działania medycyny na tym polu, wskazała także zagrożenia, z jakimi muszą liczyć się biorczynie przeszczepów pragnące posiadać biologiczne potomstwo.

   Kolejne wystąpienie należało do mgra Piotra Grzegorza Nowaka (doktorant Wydziału Filozofii UJ, Polskie Towarzystwo Bioetyczne), który przedstawił koncepcję Systemu Czynnej Rejestracji Dawców jako alternatywę do obecnie obowiązującej w Polsce regulacji braku sprzeciwu. Zaprezentowany model powstał w oparciu o zasady etyczne oraz analizę niedostatków funkcjonującego obecnie rozwiązania.

   Ostatnią prelekcję wygłosiła mgr Diana Renata Bożek (doktorantka w Instytucie Nauk Prawno-Administracyjnych WPiA UW), która bazując na przykładach z praktyki i bogatym orzecznictwie sądów przedstawiła kwestię odpowiedzialności za nieudane przeszczepy z perspektywy cywilnoprawnej oraz ubezpieczeniowej.

1 Ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (Dz. U. 2005 nr 169 poz. 1411).

2 Wytyczne Zespołu Prawnego Krajowej Rady Transplantacyjnej dla Komisji Etycznej w zakresie interpretacji klauzuli „Szczególnych względów osobistych" przy pobraniu narządów od żywych dawców niespokrewnionych

Prawo i Medycyna nr 60 / 13-01-2016, 15:25, wyświetleń: 2225
drukuj drukuj


Komentarze

Aby dodać komentarz musisz się zalogować.







Copyright © 2007 - 2012 Prawo i Medycyna. Wszelkie prawa zastrzeżone.