XXII OGÓLNOPOLSKIE SYMPOZJUM KIEROWNICZEJ KADRY MEDYCZNEJ PROFILAKTYKA I ZWALCZANIE ZAKAŻEŃ SZPITALNYCH 2017
Strona główna   Poleć stronę   Kontakt  
e-ISSN 1898-5556
ISSN 1506-8757
  Szukaj    
Pozbawienie wolności w celu zapobieżenia szerzeniu choroby zakaźnej w świetle Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

   Z przepisu art. 5 ust. 1 lit. e Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 4 listopada 1950 r.1 wynika dopuszczalność zgodnego z prawem pozbawienia wolności osoby (lawful detention of person) w celu zapobieżenia szerzeniu choroby zakaźnej, osoby umysłowo chorej, alkoholika, narkomana lub włóczęgi. W dotychczasowym orzecznictwie Europejski Trybunał Praw Człowieka stosunkowo rzadko zajmował się sprawami o naruszenie Konwencji w związku z pozbawieniem wolności w celu zapobieżenia szerzeniu choroby zakaźnej (prevention of the spreading of infectious disease). Pomocny w tym zakresie może być dużo bogatszy dorobek Trybunału, wypracowany na tle innych podstaw zastosowania przepisu art. 5 ust. 1 lit. e Konwencji. Wymienione w tym przepisie kategorie osób łączy bowiem wspólna relacja prawna. Osoby te, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, mogą mianowicie być pozbawione wolności w celu udzielenia im leczenia lub ze względu na uwarunkowania wynikające z polityki społecznej.2 Pozwala to na podjęcie próby ustalenia oraz usystematyzowania przesłanek dopuszczalności pozbawienia wolności w celu zapobieżenia szerzeniu choroby zakaźnej oraz odniesienia ich do przepisów krajowych. W zakresie obowiązującego prawa polskiego zagadnienie pozbawienia wolności w celu zapobieżenia szerzeniu choroby zakaźnej wymaga rozpatrzenia na gruncie ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.3
   Przepis art. 5 Konwencji zawiera gwarancję wolności i bezpieczeństwa osobistego. Określa on ponadto sytuacje, w których pozbawienie wolności jest dopuszczalne oraz minimalne gwarancje, jakie muszą być zapewnione każdej osobie pozbawionej wolności.4 Zawarte w art. 5 ust. 1 Konwencji wyliczenie okoliczności uzasadniających dopuszczalność pozbawienia wolności ma charakter zamknięty oraz podlega ścisłej wykładni.5 Okoliczności te odnoszą się do wyjątków od generalnej zasady. Z tego też względu nie podlegają wykładni ekstensywnej.6
   Przepis art. 5 ust. l lit. e Konwencji określa katalog podmiotów, wobec których dozwolone jest pozbawienie wolności. W literaturze oraz orzecznictwie Trybunału przyjmuje się, że ujęte tam wyliczenie ma charakter autonomiczny.7 Interpretacja określeń użytych w tym przepisie powinna zatem uwzględniać założenie, że ich znaczenie może odbiegać od znaczenia, które mają one nadane w prawie wewnętrznym poszczególnych krajów członkowskich.8 Powstaje przy tym pytanie, czy sformułowanie dopuszczalności pozbawienia wolności w celu zapobieżenia szerzeniu choroby zakaźnej ogranicza zakres zastosowania tego przepisu wyłącznie do osoby chorej zakaźnie.9 Przyjęcie takiej interpretacji mogłoby prowadzić do wyłączenia spoza zasięgu oddziaływania przepisu przypadków pozbawienia wolności osób podejrzanych o chorobę zakaźną oraz osób, które były narażone albo mogły być narażone na zakażenie. Ponadto wykładnia taka znacząco osłabiłaby realizację prewencyjnego charakteru przepisu. Głównym bowiem jego celem jest usunięcie zagrożenia dla porządku i zdrowia publicznego.10 Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że Trybunał definiując poszczególne kategorie osób wymienionych w art. 5 ust. l lit. e Konwencji dopuszcza wykładnię rozszerzającą.11 Przykładowo przy interpretacji pojęcia „alkoholika" w sprawie Hildy Hafsteinsdóttir p. Islandii Trybunał odwołał się do przedmiotu i celu tego przepisu. Pozwoliło mu to stwierdzić, że w świetle art. 5 ust. l lit. e Konwencji pojęcie „alkoholika" nie może być ujmowane jedynie w ograniczonym znaczeniu, obejmującym wyłączenie osoby w stanie alkoholizmu w sensie klinicznym. W opinii Trybunału dopuszczalne jest również pozbawienie wolności z uwagi na zagrożenie dla porządku publicznego lub dla samych osób, które nie zostały zdiagnozowane jako alkoholicy.12 Wydaje się, że okoliczności te można również odnieść do sytuacji ustalenia kontaktu z osobą zakażoną lub podejrzenia choroby zakaźnej, której objawy wystąpiły u osoby. Sytuacje te uzasadniają zagrożenie dla porządku publicznego oraz dla samej osoby narażonej na zakażenie lub podejrzanej o zakażenie. Interpretacja taka nabiera szczególnego znaczenia w sytuacji występowania choroby szczególnie niebezpiecznej i wysoce zakaźnej.
   Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi dopuszcza stosowanie izolacji wobec osób chorych lub podejrzanych o chorobę zakaźną. Istnieje ponadto możliwość zastosowania kwarantanny osoby zdrowej, która była narażona na zakażenie. Z przyjętych w ustawie definicji legalnych (art. 2 pkt 11 i 12) wynika, że izolacja i kwarantanna są rodzajami odosobnienia. Międzynarodowe Przepisy Zdrowotne (2005) przyjęte przez państwa członkowskie Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) przewidują stosowanie izolacji osób chorych lub skażonych (separation of ill or contaminated persons). Kwarantanna ma natomiast zastosowanie do osób, które nie są chore, ale były narażone lub mogły być narażone na zagrożenie dla zdrowia publicznego i stanowią potencjalne źródło rozprzestrzeniania się choroby.13
   Dla ustalenia przesłanek dopuszczalności pozbawienia wolności w związku z zapobieżeniem szerzeniu choroby zakaźnej niezbędne jest ustalenie treści prawa do wolności (right to liberty) wynikającego z Konwencji. Użyte w przepisie art. 5 Konwencji pojęcie „wolności" rozumiane jest stosunkowo wąsko. Znaczenie tego pojęcia ujmowane jest w powiązaniu ze swobodą przemieszczania się i wyraża fizyczną wolność osoby (physical liberty of the person).14 W praktyce istotną wagę będzie miała ocena możliwości opuszczenia miejsca pobytu, w którym została umieszona osoba w celu zapobieżenia szerzeniu choroby zakaźnej.
   Problematyczna niejednokrotnie jest kwestia ustalenia, czy w konkretnej sytuacji mamy do czynienia z pozbawieniem wolności. Trudność ta ujawnia się w szczególności na gruncie stosowania przepisu art. 5 ust. 1 lit. e Konwencji. Działania podejmowane wobec osób wymienionych w tym przepisie mogą bowiem przybierać różne formy. Każdy przypadek wymaga zatem indywidualnej oceny. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał wyodrębnił kryteria decydujące o tym, czy...

Dostęp do pełnej wersji artykułu >>>

1 Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284; dalej jako: „Konwencja".

2 Zob. wyr. ETPCz z 4.04.2000 r. w sprawie Litwa p. Polsce, § 60; wyr. ETPCz z 25.01.2005 r. w sprawie Enhorn p. Szwecji, § 43.

3 tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 947 z późn. zm.

4 P. Hofmański, [w:] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Komentarz do artykułów, 1-18, Tom I, L. Garlicki (red.), Warszawa 2010, s. 156-157.

5 D. Harris, M., O'Boyle, C. Warbrick, Law of the European Convention on Human Rights, Oxford 2014, s. 289; P. Hofmański, op. cit., s. 157. Zob. wyr. ETPCz z 24.10.1979 r. w sprawie Winterwerp p. Niderlandom, § 37; wyr. ETPCz z 2.08.2001 r. w sprawie Mancini p. Włochom, § 23.

6 Zob. Litwa p. Polsce, § 59.

7 D. Harris, M., O'Boyle, C. Warbrick, op. cit., s. 321; P. Hofmański, op. cit., s. 184.

8 Szerzej na temat interpretacji autonomicznej, zob. A. Wiśniewski, Interpretacja autonomiczna w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, „Gdańskie Studia Prawnicze", 2005, t. 13, ss. 127-143.

9 Tekst angielski art. 5 ust. l lit. e Konwencji brzmi: „...the lawful detention of persons for the prevention of the spreading of infectious diseases...". W wyr. w sprawie Enhorn p. Szwecji Trybunał posługuje się określeniami: „persons spreading infectious diseases" (§ 43), „person infected" (§ 44). W opinii załączonej do tego wyroku sędzia Costa posłużył się dodatkowo określeniem „capable of "spreading" [...] disease" (§ 6). Por. P. Hofmański, op. cit., s. 187.

10 P. Hofmański, op. cit., s. 187.

11 Zob. P. Hofmański, op. cit., s. 185.

12 Wyr. ETPCz z 8.6.2004 r. w sprawie Hilda Hafsteinsdóttir p. Islandii, § 42. D. Harris, M., O'Boyle, C. Warbrick, op. cit., s. 322.

 

13 International health regulations (2005), World Health Organization 2008.

14 Wyr. ETPCz z 8.6.1976 r. w sprawie Engel i inni p. Holandii, § 57; Guzzardi p. Włochom, § 37; wyr. ETPCz z 2.08.2001 r. w sprawie Mancini p. Włochom, § 17. Zob. A. Błachnio-Parzych, [w:] Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Komentarz, A. Wróbel (red.), C. H. Beck, Warszawa 2013, s. 197; D. Harris, M., O'Boyle, C. Warbrick, op. cit., s. 288; P. Hofmański, op. cit., s. 158; M. A. Nowicki, Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Warszawa 2013, s. 451.

Prawo i Medycyna nr 62 / 20-07-2016, 14:31, wyświetleń: 828
drukuj drukuj


Komentarze

Aby dodać komentarz musisz się zalogować.







Copyright © 2007 - 2012 Prawo i Medycyna. Wszelkie prawa zastrzeżone.