XXII OGÓLNOPOLSKIE SYMPOZJUM KIEROWNICZEJ KADRY MEDYCZNEJ PROFILAKTYKA I ZWALCZANIE ZAKAŻEŃ SZPITALNYCH 2017
Strona główna   Poleć stronę   Kontakt  
e-ISSN 1898-5556
ISSN 1506-8757
  Szukaj    
Transplantacja macicy ex vivo w świetle prawa polskiego

   1. Transplantologia jest prężnie rozwijającą się gałęzią medycyny. Daje możliwość nadzwyczajnej ochrony życia oraz poprawienia jego jakości w przypadku dysfunkcji niektórych organów ludzkich. Transplantacja to zabieg chirurgiczny, polegający na pobraniu z organizmu dawcy komórek, tkanek lub narządów oraz przeszczepieniu ich do organizmu biorcy. W definicjach często podkreślany jest cel terapeutyczny zabiegu, czyli zastąpienie w organizmie biorcy organu brakującego, uszkodzonego czy zmienionego procesem chorobowym.1 Choć zabiegi transplantacyjne mają na celu ratowanie życia lub zdrowia pacjenta, zdarza się, że niosą za sobą też pewne zagrożenia. Niektóre aspekty transplantologii niejednokrotnie stają się ponadto przedmiotem kontrowersji etycznych. Dlatego tak ważne jest, aby instytucje zajmujące się tą dziedziną medycyny zawsze na względzie miały poszanowanie praw i wolności zarówno biorców, jak i potencjalnych dawców organów.2
   W przypadkach transplantacji ex vivo przede wszystkim należy mieć na względzie ochronę życia i zdrowia oraz poszanowanie godności dawcy organu, który w akcie altruizmu godzi się na naruszenie swojej nietykalności cielesnej, a często wręcz okaleczenie w imię dobra wyższego, którym w takich przypadkach jest zdrowie lub życie innej osoby.
   Systemy prawne państw europejskich w różny sposób regulują materię transplantacji.3 Na marginesie należy wskazać, że w żadnym z nich nie podaje się w wątpliwość dopuszczalności przeszczepów ex mortuo. Kontrowersje i rozbieżności dotyczą głównie przeszczepów od żyjących dawców, które nie we wszystkich krajach europejskich są dozwolone.4
   Polska ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów5 (dalej: ustawa transplantacyjna, u.p.p.p.) dopuszcza przeszczepianie tkanek i narządów od zmarłych i żyjących dawców, wyłącza jednak wprost spod swej regulacji przeszczepy organów rodnych.6 Powstaje zatem pytanie, czy oznacza to zakaz dokonywania tego rodzaju zabiegów w Polsce, czy też tylko pozostawienie tej materii do oddzielnej regulacji.
   W tym kontekście warto przeanalizować dwa przypadki medyczne, w związku z którymi współcześnie dyskutowany jest problem przeszczepienia macicy, będący jedyną możliwością wyleczenia niepłodności u kobiet. Pierwszy przypadek to, zespół Mayera-Rokitansky'ego-Küstera-Hausera7, czyli zespół wad rozwojowych, obejmujący wrodzony brak lub niedorozwój macicy i pochwy znacznego stopnia (dalej zespół MRKH)8. W drugim przypadku chodzi o kobiety, które w wyniku choroby nowotworowej poddane zostały histerektomii9.
   Chociaż kobiet nieposiadających macicy liczbowo nie jest wiele, wydaje się, że problem jest na tyle doniosły, iż wymaga ustosunkowania się z perspektywy medycznej, etycznej i prawnej. Być może de lege ferenda potrzebne jest rozważenie wprowadzenia w tym zakresie odrębnej, szczególnej regulacji prawnej.10
   2. Wobec postępów medycyny w dziedzinie wspomaganej prokreacji oraz zabiegów eksperymentalnych obejmujących transplantację nieregenerujących się tkanek od żyjących dawców coraz częściej w literaturze prawniczej podejmowane są próby wyjścia tym potrzebom naprzeciw poprzez usuwanie barier prawnych oraz poszukiwanie adekwatnych regulacji, które umożliwiałyby pacjentom pełne korzystanie z osiągnięć aktualnego stanu wiedzy i techniki medycznej.11 Próby te, zmierzające zazwyczaj do poszerzenia autonomii pacjenta w zakresie decydowania o własnym zdrowiu, są również wyrazem zmiany w stosunkach lekarz-pacjent z paternalistycznych na partnerskie.
   Jednym z przykładów wyżej wymienionych zabiegów jest przeszczep macicy. Zabieg ten, jak już wspomniano, ma na celu wyleczenie niepłodności u kobiet, które albo urodziły się z zespołem MRKH, albo zostały poddane histerektomii. Według statystyk jedna na cztery i pół tysiąca kobiet rodzi się z zespołem MRKH.12. Wprawdzie brak zbiorczych statystyk dotyczących ilości kobiet, które w wieku reprodukcyjnym poddane zostały zabiegom histerektomii, niemniej sądząc po ilości występowania u nich złośliwych guzów macicy, ilość ta może być znacząca.13
   Dla wielu kobiet borykających się z problemem niepłodności adopcja nie jest satysfakcjonującym rozwiązaniem. Niejednokrotnie mają one silne pragnienie biologicznej więzi ze swoim dzieckiem.14 W badaniu obejmującym 200 par zamierzających poddać się zabiegowi in vitro 48% kobiet wskazało zmagania z niepłodnością jako najbardziej przygnębiające doświadczenie w ich życiu. Badania prowadzone przez dr Alice Domar15 wykazały, że kobiety doświadczające niepłodności odczuwają depresję porównywalną do stopnia, w jakim doświadczają jej osoby chore na nieuleczalne choroby. Powyższe wyniki pokazują, że zagadnienia płodności stoją często w centrum kobiecego funkcjonowania psychicznego.16 W krajach, gdzie surogacja jest zabiegiem nielegalnym (większość krajów europejskich, kraje muzułmańskie) przeszczep macicy jest jedyną alternatywą dla tej grupy kobiet pragnących biologicznego macierzyństwa.17
   3. Do tej pory zabieg przeszczepu macicy z sukcesem przeprowadzono w Szwecji w Szpitalu Klinicznym Sahlgrenska Uniwersytetu w Göteborgu. W tym przypadku dawczynią organu była sześćdziesięcioletnia matka biorczyni, będąca wcześniej dwukrotnie w ciąży, a biorczynią trzydziestopięcioletnia pacjentka chorująca na zespół MRKH. Rok po zabiegu transplantacyjnym biorczyni zaszła w ciążę w wyniku zapłodnienia in vitro i w drodze cesarskiego cięcia urodziła zdrowe dziecko. Jak dotąd w Szwecji dzięki zabiegowi przeszczepienia macicy urodziło się pięcioro dzieci. Należy podkreślić, że wszystkie zabiegi zostały tam przeprowadzone z udziałem żyjących, spokrewnionych dawczyń.18
   Wcześniej podejmowano nieudane próby w Arabii Saudyjskiej (ale w wyniku krwawienia organ należało usunąć po 99 dniach) oraz Turcji (tam doszło do zapłodnienia in vitro, jednak po dwóch miesiącach kobieta poroniła). We wrześniu 2015 r. w Wielkiej Brytanii Komisja Etyczna zaaprobowała wykonanie dziesięciu prób klinicznych przeszczepu macicy u kobiet - mają się one odbyć w przeciągu dwóch lat. Dodatkowo jednak, zgodnie z brytyjskim prawem transplantacyjnym, będą to eksplantacje wyłącznie ex mortuo19 Ostatnie doniesienia prasowe informują również o pionierskim zabiegu transplantacji macicy ex mortuo w Cleveland Clinic w Ohio w Stanach Zjednoczonych. W tym przypadku jednak organizm biorczyni odrzucił przeszczepiony organ.20
   Warto dodać, że przeszczep macicy jest zabiegiem, który dla osiągnięcia celu leczniczego, jakim jest wyleczenie niepłodności, wymusza przeprowadzenie dodatkowych procedur medycznych. Przeszczepiona macica nie zostaje bowiem połączona z jajowodami biorczyni. Dlatego koniecznym następstwem transplantacji narządu jest zapłodnienie in vitro. Rozwiązanie ciąży również nie może nastąpić „siłami natury", lecz konieczne jest wykonanie cesarskiego cięcia. Lekarze pracujący nad badaniami klinicznymi dotyczącymi opisanego zabiegu zgodnie twierdzą, że po udanym zapłodnieniu (jedno - bądź dwukrotnym) organ należy usunąć z ciała kobiety21. Pozostawienie przeszczepionej macicy w ciele kobiety wiąże się z koniecznością dożywotniego przyjmowania leków immunosupresyjnych, które dla organizmu człowieka mają charakter wysoce obciążający.22
   4. Kontrowersje natury etycznej i praktycznej wokół zabiegu przeszczepienia macicy w środowisku medycznym doprowadziły do sformułowania na Uniwersytecie McGilla w Stanach Zjednoczonych tzw. „kryteriów montrealskich" będących wytycznymi, zgodnie z którymi mają postępować zespoły wykonujące transplantację macicy. Wymogi te zostały przedstawione na Międzynarodowej Konferencji...

Dostęp do pełnej wersji artykułu >>>
1 R. Kędziora, Odpowiedzialność karna lekarza w związku z wykonywaniem czynności medycznych, Oficyna 2009, s. 132,

2 Preambuła, Additional Protocol to the Convention on Human Rights and Biomedicine concerning Transplantation of Organs and Tissues of Human Origin.

3 L. Lopp Regulations Regarding Living Organ Donation in Europe. Possibilities of Harmonisation, Springer 2012.


4 Np. Austria, Wielka Brytania.


5 Art. 1 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów, Dz.U. 2005 nr 169 poz. 1411,


6 Art. 1 ust. 1 pkt. Ibidem. (Przepisów ustawy nie stosuje się do: pobierania, przeszczepiania komórek rozrodczych, gonad, tkanek zarodkowych i płodowych oraz narządów rozrodczych lub ich części [...]),


7 Mats Brännström, Livebirth after uterus transplantation, The Lancet 2015, v. 385, s.607


8 www.zespolrokitanskyego.pl,


9 Histerektomia to zabieg chirurgiczny, podczas którego usuwana jest macica. Zabieg ten przeprowadzany jest u 300 na 100 000 kobiet. Macicę wycina się głównie z powodu występowania nieprawidłowych krwawień, dysplazji szyjki macicy, endometriozy i wypadania macicy. Tylko 10% operacji usunięcia macicy przeprowadza się z powodu raka macicy. Wykonanie hiesterektomii uzależnione jest od przyczyny, zaawansowania choroby, wieku pacjentki i planów prokreacyjnych, a także objawów choroby. W Stanach Zjednoczonych, według danych CDC (Centers for Disease Control and Prevention) w latach 2006-2010 11,7% kobiet
w wieku 40-44 lat przeszło zabieg histerektomii. (https://www.nwhn.org/hysterectomy/#sthash.GGX7Ju8i. dpuf)

10 Podobnie J. Haberko, I. Uhrynowska-Tyszkiewicz Ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów. Komentarz, LEX 2014,


11 M. Safjan Prawo i Medycyna. Ochrona praw jednostki a dylematy współczesnej medycyny, Warszawa 1998, s. 36,


12 K. Edmonds Congenital malformation of the genital tract and their management, Best Practice & Research Clinical Obsterics & Gynaecology, v. 17,2003, s. 19-40,


13 Według danych statystycznych amerykańskiego departamentu zdrowia, u 30% kobiet w wieku reprodukcyjnym (25-40 lat) występują złośliwe guzy macicy. The FIBROID Registry: Report of Structure, Methods, and Initial Results. (AHRQ Publication No. 05[06]-RG008), Agency for Healthcare Research and Quality (AHRQ), (2005). http://archive.ahrq.gov/research/fbroid/fbsum.htm

14 D. Orentlicher Toward Acceptance Of Uterus Transplantation, Hastings Center Report, November-December 2012, s. 12-13, [Many women may be perfectly happy despite losing their ability to carry a pregnancy, but that should not lead us to dismiss the interests of those women who very much want to become mothers through pregnancy. Indeed, there are serious disadvantages if a woman lacking a functioning uterus tries to have children without a transplant. If she becomes a parent through adoption, she lacks biological ties to her children. In addition, her offspring may suffer from significant developmental problems that were not detected before the adoption.[...] For many women, parenting without pregnancy will leave a significant void].


15 Doktor nauk medycznych w dziedzinie medycyny ciała i duszy, (www.dralicedomar.com).


16 S. Sadecka Psychologia kobiecej niepłodności, www.nasz-bocian.pl,


17 Surogacja jest legalna np. na Białorusi, gdzie zabieg kosztuje ok. 20 000 zł,


18 Mats Brännström, Livebirth after uterus transplantation, The Lancet 2015, v. 385, s.607-616,

19 Ch. Johnston, Womb transplants: frst 10 British women given go-ahead, The Guardian, 30 września 2015 r.,


20 https://www.dawca.pl/aktualnosci/25475,pierwszy-w-usa-przeszczep-macicy-nieudany.


21 Dr Richard Smith (Wielka Brytania), Dr Mats Brannstrom (Szwecja),

22 Ch. Johnston, Womb transplants...
Prawo i Medycyna nr 63/ 13-02-2017, 12:36, wyświetleń: 233
drukuj drukuj


Komentarze

Aby dodać komentarz musisz się zalogować.







Copyright © 2007 - 2012 Prawo i Medycyna. Wszelkie prawa zastrzeżone.