XXII OGÓLNOPOLSKIE SYMPOZJUM KIEROWNICZEJ KADRY MEDYCZNEJ PROFILAKTYKA I ZWALCZANIE ZAKAŻEŃ SZPITALNYCH 2017
Strona główna   Poleć stronę   Kontakt  
e-ISSN 1898-5556
ISSN 1506-8757
  Szukaj    
Sprawozdanie z konferencji Wybrane aspekty praw człowieka a bioetyka

   Dnia 10 czerwca 2016 r. w siedzibie Rzecznika Praw Obywatelskich odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa pt. "Wybrane aspekty praw człowieka a bioetyka". Konferencje rozpoczęło przemówienie Rzecznika Praw Obywatelskich, który wskazał, że bioetyka jest wciąż nierozumiana powszechnie, a jedynie przez środowisko naukowe. Następnie swoje doświadczenie dotyczące bioetyki przedstawił prof dr hab. Zbigniew Szawarski, Przewodniczący Komitetu Bioetyki Polskiej Akademii Nauk, który zwrócił uwagę na najważniejsze problemy współczesnej bioetyki tj: brak udziału polskich uczonych w dużych projektach badawczych, brak precyzyjnej definicji zabiegu, zbyt małą liczbę komisji bioetycznych, które mogłyby dokonywać screeningu wszystkich projektów naukowych, co stanowi warunek sine qua non dla uzyskiwania finansowania ze środków wspólnotowych. Stwierdził też, że według statystyk 30% pacjentów nie ufa lekarzom, a wynika to z braku polityki naukowej Państwa. Prof. Szawarski wskazał, że przyczyną takiego stanu rzeczy jest brak regulacji prawnej prowadzenia badań naukowych na człowieku i ludzkich próbkach biologicznych oraz nierozstrzygnięcie statusu prawnego ludzkich próbek biologicznych. Następnie w imieniu Rzecznika Praw Pacjenta głos zabrał Grzegorz Błażewicz, a część otwierającą konferencję zakończyło przemówienie dr hab. Romana Sławety z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Oznajmił on, że w ocenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego głównymi zagadnieniami problemowymi są: prawa uczestników badań, prawa dawców próbek biologicznych oraz przetwarzanie i przechowywanie danych osobowych przez biobanki. Przekazał również informacje, że wieloletnie wyniki prac nad prawną regulacją biobanków, badań naukowych i testów genetycznych zostały przekazane do Ministerstwa Zdrowia, które rozpoczyna pracę nad przygotowaniem stosownych aktów prawnych.
   Pierwszy panel dotyczył zgody pacjenta na zabieg i moderowany był przez radcę prawnego Rzecznika Praw Obywatelskich Mirosława Wróblewskiego, który wskazał na najważniejsze problemy bioetyczne. Pierwszy referat wygłosił prof. dr hab. n. med. Romuald Krajewski z Komitetu Bioetyki Polskiej Akademii Nauk oraz Naczelnej Izby Lekarskiej pt Zgoda na leczenie a relacja pacjent-lekarz. Prelegent podniósł, że relację tę pogarsza formalizowanie zgody pacjenta. Jako inne niedostatki na płaszczyźnie odbierania owej zgody wymienił niską wartość informacyjną stosowanych formularzy, dysproporcję wiedzy między stronami, biomedykalizację udzielanych informacji oraz psychologiczną presję otoczenia na pacjenta prowadzącą do stanu, że pacjenci czują się zobowiązani do wyrażenia zgody. Porównał to do sytuacji w krajach, gdzie instytucja zgody jest bardzo rozwinięta: w Wielkiej Brytanii i USA. Zdaniem prelegenta nasz personel medyczny wciąż mało wie o możliwościach wyboru postępowania. Polscy pacjenci zaś wciąż oczekują chronienia ich przed złymi wiadomościami. Należy również pamiętać, że zgoda zakłada autonomię nie tylko pacjentów, ale i personelu medycznego. Obecnie istniejący model zgody stanowi odpowiedź nad nadużycia dokonywane wcześniej, przed wejściem z życie ustawy lekarskiej w obecnym kształcie, ale nie poprawia zaufania między pacjentem a lekarzem. Konstrukcja zgody nie powinna deformować relacji pacjent - lekarz, a jedynie je dopełniać.
Drugim prelegentem był prof. dr hab. Paweł Łuków z Komitetu Bioetyki PAN, który wygłosił referat pt. "Miejsce świadomej zgody na postępowanie medyczne w kulturze społeczeństwa demokratycznego". Na wstępie zwrócił uwagę, że świadoma zgoda nie jest tym samym, co formularz świadomej zgody. Stanowi ona element kultury prawnej, społecznej i politycznej. Społeczne zmiany po II wojnie światowej związane z rozwojem praw człowieka i demokracja były podstawą do stworzenia także instytucji świadomej zgody. Rozwój świadomej zgody wynikał również z niezwykłego rozwoju medycyny i pojawiających się różnic między lekarzem a pacjentami (w zakresie ich wiedzy, pochodzenia, wykształcenia). Zgoda powinna być dostosowana do wartości, jakich dotyczy. Mówca podnosił, że dotyczy to również informacji poprzedzających zgodę oraz sposobu ich przekazywania. Wskazał, iż prawa człowieka i ideały demokracji powinny podstawą wszystkich świadczeń medycznych, a z badań wynika, że pacjent lepiej poinformowany rzadziej pozywa lekarzy.
   Trzecim prelegentem był dr Tomasz Sroka z Katedry Prawa Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, który przedstawił referat pt. "Obowiązek informacyjny lekarza względem pacjenta w zakresie finansowania świadczenia zdrowotnego jako warunek uzyskania świadomej zgody na zabieg. Przedstawił on problem dotyczący zakresu obowiązku informacyjnego obejmującego kwestie inne niż medyczne. Uznał, że w powszechnym systemie publicznej służby zdrowia lekarz ma obowiązek poinformować pacjenta o wszystkich kosztach związanych z proponowanym leczeniem, dostępnym zarówno w kraju jak i za granicą, gdyż przyczynia się to do dostępu do pełnej wiedzy w zakresie świadczeń medycznych. Praktyka jednak wskazuje, że taka informacja ograniczona jest jedynie do świadczeń gwarantowanych, co prelegent ocenił negatywnie. Wskazał on również, że tak szeroka informacja jest w praktyce niemożliwa, zatem powinno się wypracować kryteria ustalające, kiedy i w jakim zakresie obowiązek o kosztach świadczeń powinien być realizowany.
   Czwarta prelegentka, Zuzanna Warso z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka przedstawiła swój referat pt "Badana naukowe w czasach Big Data". Omówiła w nim konflikt między ochroną badań naukowych a ochroną danych osobowych. Problem ten dotyczy zwłaszcza sytuacji, kiedy mechanizm świadomej zgody na zabieg medyczny może być jednocześnie uznany za domniemaną zgodę na udział w badaniu naukowym na pobranych próbkach biologicznych. Zgodnie z motywami Rozporządzenia UE o ochronie danych osobowych przetwarzanie danych dla celów naukowych powinno być uznane za zgodne z prawem. Rozporządzenie określa zasady ochrony tych danych, które mogą być ograniczone w zakresie Big Data. Podczas dyskusji zgłaszano praktyczne problemy dla funkcjonowania biobanków, związane ze zgodą na zabieg oraz wynikające z Rozporządzenia UE w sprawie danych osobowych.
   Drugi panel, dotyczący badań klinicznych i moderowany przez Annę Białek z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, rozpoczęło wystąpienie dr Teresy Brodniewicz ze Stowarzyszenia na Rzecz Dobrej Praktyki Badań Klinicznych w Polsce i MTZ Clinical Research pt. "Badania kliniczne dzisiaj". Przedstawiła ona historię badań klinicznych wywodząc je jeszcze ze Starego Testamentu. Przedstawiła ona badania nad liczbą badań klinicznych z 2014 r , z których wynikało, że 1/3 wszystkich badań prowadzonych w Europie była prowadzona w Wielkiej Brytanii. W podsumowaniu prelegentka stwierdziła, że w Polsce przeprowadza się ich wciąż zbyt mało, a potrzebne jest do tego dobre prawo oraz etyka badacza.
   Drugi referat pt. Instrumenty ochrony praw i interesów małoletnich uczestników badań klinicznych wygłosiła dr Joanna Różyńska z Komitetu Bioetyki PAN i Zakładu Etyki Uniwersytetu Warszawskiego. Pokazała ona, że początkowo dzieci było traktowane jako dobry podmiot badawczy. Już w XIX w. dzieci były wykorzystywane dla celów badawczych i zakażane różnymi chorobami. Wskazała, że dziś dzieci są uznawane za grupę szczególną, która powinna być chroniona przed ryzykiem związanym z badaniami nie wiążącymi się z korzyścią terapeutyczną. Istnieje powszechna zgoda na istotną potrzebę prowadzenia badań na dzieciach z uwagi na konieczność rozwoju neonatologii, pediatrii i farmacji. Wykazała, że regulacja polska jest bardziej rygorystyczna niż standardy europejskie. Standardami międzynarodowymi w tym zakresie są zaś: naukowa konieczność, korzyści dla jednostki, próg minimalnego ryzyka, zgoda opiekuna oraz brak sprzeciwu ze strony małoletniego.
   Kolejny referat pt. "Badania kliniczne, bioetyka i prawo - perspektywa pacjenta" wygłosił Stanisław Maćkowiak, Prezes Federacji Pacjentów Polskich. Wskazał na brak pewności co do statusu komisji etycznych po rozpoczęciu stosowania Rozporządzenia UE w sprawie badań klinicznych.
   Ostatni referat w panelu pt. "System ochrony praw i interesów uczestników badań klinicznych" wygłosił dr hab. n. med. Marek Czarkowski z WUM i Naczelnej Izby Lekarskiej. Wymienił w nim podstawowe zasady etyki badań naukowych, jakimi są: zasada prymatu istoty ludzkiej, zasada szacunku dla osoby, zasada dobroczynienia i nieszkodzenia oraz zasada sprawiedliwości.
   Trzeci i ostatni panel dotyczył testów genetycznych, a moderowany był przez prof. dr. hab. n. med. Lucjusza Jakubowskiego z Zakładu Genetyki Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki i Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka, który na wstępie przedstawił losy nigdy nie uchwalonych projektów ustawowych co do testów genetycznych w Polsce. Pierwszy referat pt "Czy genetyka to dziedzina bezpieczna?" wygłosił prof. dr hab. n. med. Michał Witt z Instytutu Genetyki Człowieka PAN w Poznaniu. Ukazał on, że dane genetyczne mogą być pozyskiwane z różnych źródeł jak krew, wymazy ze śluzówek, włosy, czy bielizna (tzw. testy zdrady). Wskazał na szczególny charakter danych genetycznych i związane z tym obowiązki lekarskie. Podkreślił, że cały genom można zsekwencjonować, a koszty takiego sekwencjonowania bardzo się zmniejszyły. Omówił wiele zagrożeń związanych z wykorzystaniem danych genetycznych, wobec których polskie prawo jest bezradne.
   Drugi referat pt. "Aspekty etyczne przesiewowych badań molekularnych dziedzicznych predyspozycji do nowotworów" wygłosił prof. dr hab. n. med. Janusz Limon z Komitetu Bioetyki PAN i Katedry i zakładu Biologii i Genetyki Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Wskazał na praktyczne zagrożenia związane z brakiem poradnictwa genetycznego i złego przekazywania wyników badań genetycznych. Uznał, że podstawowym zagrożeniem w tym zakresie jest brak regulacji prawnej.
   Trzeci referat pt. "Regulacja testów genetycznych a konstytucyjny standard ochrony praw jednostki" został wygłoszony przez Katarzynę Łakomiec z WPIA UW. Prelegentka wyraziła pogląd, że podstawą dla autonomii pacjenta wyrażoną w konstytucji jest jego świadoma zgoda. Zdaniem prelegentki ochrona danych genetycznych związana powinna być z kontekstami ich przetwarzania.
   Ostatnią prelegentką była dr Julia Kapelańska-Pręgowska z Katedry Praw Człowieka WPIA UMK w Toruniu. Postulowała, by w przyszłej regulacji prawnej testy genetyczne były regulowane odrębną ustawą lub też łącznie z biobankami, ale nie razem z innymi zagadnieniami biomedycznymi. Większość krajów w Europie ma regulacje testów genetycznych, a polski ustawodawca sprawia wrażenie jakby genetyki się bał. W opinii prelegentki główne problemy prawne to dyskryminacja genetyczna, kradzież ,,DNA", testy wykonywane nieprofesjonalnie, kwestie związane ze zgodą na badania oraz przekazywanie przez lekarza informacji genetycznej osobom spokrewnionym z pacjentem.
   Interdyscyplinarność konferencji sprawiła, że niewątpliwie było to bardzo interesujące wydarzenie, z drugiej zaś ukazało istotne problemy związane z posługiwaniem się różną terminologią przez przedstawicieli różnych nauk. Z tego też powodu tezy wygłaszane przez prelegentów wywoływały ożywioną dyskusję i wiele kontrowersji. Wspólnym postulatem uczestników konferencji była konieczność podjęcia przez ustawodawcę prac nad regulacją prawną zarówno w zakresie biobankowania jak i wykonywania testów genetycznych. Organizatorzy planują również wydanie pokonferencyjnej publikacji, której celem ma być m.in. przedstawienie wniosków de lege ferenda i wniosków de lege lata polskiego ustawodawcy.
 
Ten artykuł jest opublikowany w całości. 
Prawo i Medycyna nr 64/ 20-02-2017, 10:07, wyświetleń: 700
drukuj drukuj


Komentarze

Aby dodać komentarz musisz się zalogować.







Copyright © 2007 - 2012 Prawo i Medycyna. Wszelkie prawa zastrzeżone.