XXII OGÓLNOPOLSKIE SYMPOZJUM KIEROWNICZEJ KADRY MEDYCZNEJ PROFILAKTYKA I ZWALCZANIE ZAKAŻEŃ SZPITALNYCH 2017
Strona główna   Poleć stronę   Kontakt  
e-ISSN 1898-5556
ISSN 1506-8757
  Szukaj    
G L O S A do wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 10 marca 2015 r., VI ACa 651/14, LEX nr 1677099

   1. Art. 19a u.z.o.z. chroni godność, prywatność i autonomię pacjenta i nie wymaga powstania szkody na osobie, gdyż zadośćuczynienie może być przyznane przez sam fakt naruszenia. Art. 19a u.z.o.z. jest bowiem przepisem chroniącym dobra osobiste pacjenta, zatem podobnie, jak inne dobra osobiste z art. 23 k.c. nie wymaga powstania szkody. Stanowi on samodzielną podstawę odpowiedzialności, zaś odesłanie do art. 448 k.c. oznacza tylko tyle, że sąd powinien przy ustalaniu zadośćuczynienia stosować reguły ustalone na gruncie art. 448 k.c.1
   2. Brak udzielenia pacjentce odpowiedniej informacji o stwierdzonym przez szpital zakażeniu WZW-C narusza prawo do informacji o jej stanie zdrowia i stanowi winę personelu szpitala. W przypadku posiadania takiej świadomości pacjentka mogła podjąć działania zapobiegawcze celem uniknięcia ryzyka zakażenia najbliższych członków rodziny, nawet wówczas, gdy potencjalne ryzyko zakażenia było rzadkie2.
   I. Coraz częściej pacjenci jako podstawę swojego powództwa podają naruszenie praw pacjenta (dawniej art. 19a ustawy o z.o.z., a następnie art. 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta), a sądy uwzględniają powództwo na tej podstawie, zwłaszcza gdy nie ma szkody na osobie, co uprawniałoby poszkodowanego do żądania jej naprawienia na zasadach ogólnych w reżimie deliktowym (art. 415 i n.; art. 444-447 k.c.) albo kontraktowym (art. 471-474 k.c.) przy zbiegu podstaw odpowiedzialności (art. 443 k.c.).
   Trzeba przypomnieć, że art. 19a został dodany przez ustawę z 20 czerwca 1997 r. o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 661), a wszedł w życie z dniem 5 grudnia 1997 r. Po prawie 20 latach można powiedzieć, że roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne za naruszenie praw pacjenta dobrze wpisuje się w polski system prawny. Pełni ono funkcję uzupełniającą wobec art. 23 k.c., lecz stanowi samodzielną podstawę odpowiedzialności rozszerzającą zakres dóbr osobistych podlegających ochronie na podstawie dotychczas ukształtowanego orzecznictwa3. Aby usunąć wszelkie wątpliwości interpretacyjne dodano, że sąd może zasądzić zadośćuczynienie pieniężne na podstawie art. 448 k.c. oraz ze względu na niedoprecyzowanie art. 448 k.c. (odpowiedzialność na zasadzie winy, bezprawności czy ryzyka4) uściślono, że tylko „w razie z a w i n i o n e g o naruszenia praw pacjenta".

   Roszczenie o zadośćuczynienie stosuje się zarówno w odpowiedzialności deliktowej, jak i kontraktowej, co obecnie przy rozwijającej się prywatnej służbie zdrowia jest istotne, gdyż rozszerza pole ochrony praw pacjenta5.

   Dokonując wykładni art. 19a ustawy o z.o.z. (art. 4 ustawy o prawach pacjenta) Sąd Najwyższy zajął w kilku wyrokach (a także sądy
apelacyjne)6 stanowisko, przyjęte z aprobatą w doktrynie, że roszczenia o zadośćuczynienie pieniężne z powyższych ustaw i art. 445 k.c. mają odrębny charakter, a przepisy te określają zasady odpowiedzialności sprawców za odrębne czyny bezprawne. Gdy pierwsze chronią godność, prywatność i autonomię pacjenta (np. w razie działania lekarza bez „uświadomionej" zgody pacjenta), to art. 445 k.c. traktuje o zadośćuczynieniu będącym rezultatem uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia czy pozbawienia wolności. Zadośćuczynienie za naruszenie praw pacjenta może być przyznane za sam fakt naruszenia i nie jest zależne od jednoczesnego wystąpienia szkody na osobie7. W związku z tym przepisy te się nie kumulują. Uważam za trafny pogląd, że art. 445 k.c. stanowi lex specialis wobec art. 448 k.c, a więc także wobec art. 4 ustawy o prawach pacjenta, co pozwala na uzupełniające stosowanie do art. 445 k.c. ogólnych postanowień z art. 448 k.c. w zakresie niesprzecznym z treścią art. 445 k.c, a więc gdy naruszono różne dobra osobiste8. Jeżeli więc dokonano zabiegu operacyjnego bez zgody pacjenta, lecz nie doznał on żadnej szkody, gdyż operacja była korzystna dla jego stanu zdrowia, to może żądać jedynie zadośćuczynienia za naruszenie jego prawa do autonomii woli, do podjęcia decyzji co do wyrażenia zgody na interwencję medyczną (na podstawie art. 4 ustawy o prawach pacjenta); jeśli natomiast doznał szkody, to lekarz (szpital) jest zobowiązany wynagrodzić mu szkodę majątkową i niemajątkową (na podstawie art. 444 i 445 § 1 k.c. albo art. 444 k.c. i art. 4 cyt. ustawy). ...

Dostęp do pełnej wersji artykułu >>>


1 Art. 19a ustawy z 24 VIII 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Jedn. tekst z 2007 r., Nr 14, poz. 89) został zastąpiony przez art. 4 ustawy z 6 XI 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2012 r., poz. 159, tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 186).

2 Druga teza odautorska, wynikająca z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego.

 

3 Por. M. Nesterowicz, Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę w „procesach lekarskich", PiP nr 3/2005; M. Safjan, Kilka refleksji wobec problematyki zadośćuczynienie pieniężnego z tytułu szkody wyrządzonej pacjentowi, Prawo i Medycyna nr 1/2005, s. 10.

4 Por. B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, W sprawie wykładni art. 448 k.c., Przegląd Sądowy nr 1/1997, s. 9; A. Szpunar, Zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową, Bydgoszcz 1999, s. 210 i n.

5 Por. M. Śliwka, Prawa pacjenta w prawie polskim na tle prawnoporównawczym, wyd. II, Toruń 2010, s. 386 i n.

6 Zob. wyroki SN z 29 V 2007 r., V CSK 76/07, Przegląd Sądowy nr 5/2009, s. 103, z glosą M. Wałachowskiej; z 27 IV 2012 r., V CSK 142/11, OSP nr 6/2013, poz. 61, z glosą M. Nesterowicza; z 3 XII 2007 r., II CK 337/09 - uzasadn., Prawo i Medycyna nr 2/2012, z glosą M. Nesterowicza; z 14 X 2005 r., III CSK 99/05, OSP nr 6/2008, poz. 68, z glosą M. Świderskiej; wyrok SA w Lublinie z 28 IV 2015 r., I ACa 916/14, LEX nr 1711484; wyrok SA w Szczecinie z 2 VIII 2012 r., I ACa 443/12, Prawo i Medycyna nr 2/2014, z glosą M. Nesterowicza.

7 W dawnym stanie prawnym przy braku szkody (uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia) roszczenia pacjenta o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę na podstawie art. 445 § 1 k.c. sądy oddalały, a nie stosowały do takich roszczeń art. 23 k.c. o naruszeniu dóbr osobistych (inna sprawa, że art. 448 k.c. pozwalał na zasądzenie zadośćuczynienia tylko w razie winy umyślnej i jedynie na rzecz PCK) - zob. orzecz. SN z 14 X 2005 r., III CK 99/05, OSN nr 7-8 2006,, poz. 137, z glosą K. Bączyk-Rozwadowskiej, Przegląd Sądowy nr 5/2008,, s. 136; M. Śliwka, Prawa pacjenta...., s. 383.

8 Zob. Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania - część ogólna, 11 wyd., Warszawa 2014, s. 281; M. Wałachowska, Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, Toruń 2007, s. 194 i n.

Prawo i Medycyna nr 65/ 27-02-2017, 12:08, wyświetleń: 572
drukuj drukuj


Komentarze

Aby dodać komentarz musisz się zalogować.







Copyright © 2007 - 2012 Prawo i Medycyna. Wszelkie prawa zastrzeżone.