XVIII Ogólnopolskie sympozjum - Blok operacyjny - organizacja i funkcjonowanie 2017
Strona główna   Poleć stronę   Kontakt  
ISSN 1898-5556
  Szukaj    
Zgoda zastępcza w prawie hiszpańskim a ochrona praw pacjenta małoletniego i ubezwłasnowolnionego

Zgoda zastępcza w prawie hiszpańskim a ochrona praw pacjenta małoletniego i ubezwłasnowolnionego

   Zgoda pacjenta jest tematem szeroko analizowanym w doktrynie i orzecznictwie, niemniej wiele odnoszących się do niej regulacji nie przestaje stanowić kwestii spornych. Uzyskanie zgody jest w całej Europie traktowane jako warunek konieczny do uchylenia bezprawności dokonywanych przez lekarza czynności - prawo do zgody poinformowanej pojawia się np. w Konwencji Bioetycznej z Oviedo. Regulacje wewnątrzpaństwowe nie są jednak we wszystkich krajach europejskich takie same. Niewątpliwie celem wprowadzenia fgury zgody poinformowanej, a zwłaszcza mechanizmów gwarancyjnych stosowanych w przypadku uzyskiwania zgody zastępczej jest ochrona dobra pacjenta. Dziwić zatem może, że regulacje Polski i Królestwa Hiszpanii różnią się co do zaadresowania tego celu.
   Zgoda pacjenta jest jednym z najważniejszych elementów relacji między lekarzem a pacjentem. Określa granice legalności podejmowanych przez lekarza czynności medycznych. W Hiszpanii udzielanie zgody jest w zasadzie całościowo uregulowane w La Ley 41/2002 bdsica reguladora de la autonomía del paciente y de derechos y obligaciones en materia de información y documentación clínica1 (ustawa o autonomii pacjenta) z dnia 14 listopada 2002 r.. Ustawa ta w katalogu defnicji zawartym w art. 3 jasno określa zgodę uświadomioną jako zgodę wolną, dobrowolną i świadomą, podjętą przez w pacjenta „w pełni zdolnego", po uprzednim otrzymaniu odpowiedniej informacji - na działanie, które ma wpływ na jego zdrowie. Pod pojęciem zabiegu będziemy natomiast rozumieli „każde działanie zrealizowane z celem prewencyjnym, diagnostycznym, terapeutycznym, rehabilitacyjnym lub badawczym"2.
   Zgodnie z wyrokiem hiszpańskiego Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2001 r. „zgoda uświadomiona stanowi podstawowe prawo człowieka i zarazem jest jednym z ostatnich wkładów wniesionych w teorię praw człowieka, konieczną konsekwencją i wyjaśnieniem klasycznego prawa do życia, integralności fzycznej i wolności sumienia"3. Zasada ta jest więc swoistym skonkretyzowaniem określonych podstawowych praw człowieka, z których najważniejszym jest prawo do życia i zdrowia oraz prawo do decydowania o własnej osobie, co głoszą liczne akty międzynarodowe dotyczące praw człowieka i deklaracje praw pacjenta (zwłaszcza Deklaracja Praw Pacjenta WHO z 1994 r.)4.
   W literaturze wyróżnia się również szersze katalogi praw, których naruszenie może być spowodowane brakiem zgody pacjenta i których uściślenie przejawia się poprzez obowiązek udzielenia pacjentowi informacji i uzyskania jego zgody na interwencję medyczną. A. Vińas Rovira do tych praw zalicza nie tylko prawo do życia, prawo do integralności fzycznej i psychicznej i wolności sumienia, ale także prawo do poszanowania ludzkiej godności, prawo do prywatności, a w niektórych przypadkach nawet prawo do swobodnego przemieszczania się, czy - w przypadku małoletnich - prawo do edukacji5. Oczywiście nie każde działanie lekarza bez zgody pacjenta lub z przekroczeniem jej granic naruszało będzie wszystkie te prawa.
   Aby zgoda pacjenta mogła odnieść swój skutek w postaci upoważnienia do przeprowadzenia zabiegu medycznego, jest konieczne, podobnie jak w prawie polskim, aby spełniała pewne warunki. Do najważniejszych z nich zalicza się zawarte w ustawie o autonomii pacjenta: osobiste udzielenie zgody przez podmiot do tego uprawniony, uprzedniość zgody w stosunku do działania autoryzowanego, brak jakiegokolwiek przymusu ukierunkowanego na udzielenie zgody, który byłby stosowany wobec podmiotu wyrażającego zgodę i spełnienie obowiązku informacji. Dodatkowo wyróżnianą przesłanką, która decyduje o ważności udzielanej zgody, jest legalność działania, na które zgoda zostaje wyrażona6, co ma znaczenie zwłaszcza przy transplantacji i rosnącym problemie sprzedaży organów. Warunek legalności zabiegu, który ma zostać przeprowadzony, będzie również odgrywał znaczną rolę przy takich zabiegach jak eutanazja czy aborcja niemieszcząca się w granicach wyznaczonych przez prawo, bowiem w przypadku tych interwencji pacjent nie ma prawa do dysponowania dobrem, które będzie przedmiotem zabiegu, a lekarz nie ma prawa do działania. Jedną ze wspomnianych już przesłanek ważności zgody pacjenta jest udzielenie jej przez podmiot do tego uprawniony, którym w zdecydowanej większości przypadków będzie sam pacjent poddający się interwencji medycznej. Pacjentem zaś w rozumieniu omawianej ustawy jest osoba wymagająca opieki zdrowotnej, objęta opieką profesjonalistów dla utrzymania lub odzyskania zdrowia7. Będzie to więc osoba poddająca się badaniom diagnostycznym i leczeniu, a także wszelkim innym czynnościom, które mają wpływ na jej zdrowie.
   Zgoda musi zostać udzielona osobiście i bez żadnych nacisków ze strony osób trzecich, o czym stanowi art. 8 ust. 1 ustawy o autonomii pacjenta, zgodnie z którym „wszelkie działania dotyczące zdrowia pacjenta wymagają wolnej i dobrowolnej zgody zainteresowanego po uprzednim otrzymaniu informacji przewidzianej w art. 4 i ocenie możliwości danego przypadku". Zasadą jest więc wyrażanie zgody osobiście, nie zawsze jednak pacjent posiadał będzie zdolność do udzielenia zgody i, co za tym idzie, nie zawsze to on będzie osobą uprawnioną do jej udzielenia. Trzeba jednak pamiętać, że przyznanie tego uprawnienia innej osobie jest możliwe jedynie w ściśle określonych przypadkach, kiedy to nie podlega wątpliwości, że pacjent nie jest w stanie udzielić zgody samodzielnie. Konieczne jest więc określenie kryterium, które pozwoli na stwierdzenie braku zdolności do udzielenia przez pacjenta zgody osobiście.
   W prawie hiszpańskim pełną zdolność do podejmowania decyzji związanych z udzieleniem zgody na zabieg medyczny, podobnie jak w prawie polskim, przyznaje się podmiotom, które wykazują się odpowiednim rozeznaniem i zdolnościami zrozumienia. Istnienie odpowiedniego rozeznania i zdolności zrozumienia jest jednak uregulowane w obu porządkach prawnych w sposób odmienny.
   W Polsce za osobę zdolną do wyrażenia zgody osobiście uznaje się w zasadzie każdą osobę pełnoletnią (chyba że zostanie stwierdzony przez lekarza brak zdolności ze względu na stan pacjenta). W Hiszpanii, co do zasady, granica ta sytuuje się na wieku lat 16. Małoletni, którzy ukończyli lat 16, a także tzw. emancypowani, będą więc udzielać zgody samodzielnie i osobiście z wyjątkiem dwóch kategorii sytuacji określonych w ustawie o autonomii pacjenta. Pierwsza z nich to zabiegi, które zaliczają się do czynności medycznych szczególnego rodzaju, co do których, aby pacjent mógł wyrazić zgodę samodzielnie, wymaga się od niego osiągnięcia pełnoletności, czyli ukończenia lat 18. Do czynności tych należą: wykorzystanie technik prokreacji medycznie wspomaganej, zabieg sterylizacji, operacja zmiany płci, dawstwo organów i udział w badaniach klinicznych. Zabiegi, które zalicza się do tej grupy, nie są więc, co do zasady, objęte prawem udzielenia osobistej, samodzielnej zgody przed osiągnięciem przez zainteresowanego pełnoletności. Dodatkowo, w przypadku zabiegu dobrowolnego przerwania ciąży wymagana jest manifestacja woli pacjenta małoletniego lub ubezwłasnowolnionego oraz zgoda jego przedstawiciela ustawowego. ...

Dostęp do pełnej wersji artykułu >>>

1 La Ley 41/2002 básica reguladora de la autonomía del paciente y de derechos y obligaciones en materia de información y documentación clínica, BOE nr 274 z 15/10/2002, s. 40126-40132

2 La Ley 41/2002 básica reguladora de la autonomía del paciente..., art. 3.

3 P. Yebra-Pimentel Vilar, El consentimiento informado: Criterios legałeś y jurisprudenciales, Madrid 2012, s. 34.

4 Zob. M. Nesterowicz, Prawo medyczne, Toruń 2013, s. 17 i n.; M. Śliwka, Prawa pacjenta w prawie polskim na tle prawno porównawczym, Toruń 2010, s. 39 i n.

5 A. Viñas Rovira, Autonomía personal y tratamiento médico: una aproximación constitucional al consentimiento informado, Madrid 2007, s. 117.

6 N. Sanz Mulas, Relevancia jurídica del consentimiento informado en la prdctica sanitaria: responsabilidades civiles y penales, Granada 2012, s. 14.

7 La Ley 41/2002 bdsica reguladora de la autonomía del paciente..., op. cit, art. 3

Prawo i Medycyna nr 66 / 04-05-2017, 10:52, wyświetleń: 50
drukuj drukuj


Komentarze

Aby dodać komentarz musisz się zalogować.







Copyright © 2007 - 2012 Prawo i Medycyna. Wszelkie prawa zastrzeżone.