XXII OGÓLNOPOLSKIE SYMPOZJUM KIEROWNICZEJ KADRY MEDYCZNEJ PROFILAKTYKA I ZWALCZANIE ZAKAŻEŃ SZPITALNYCH 2017
Strona główna   Poleć stronę   Kontakt  
e-ISSN 1898-5556
ISSN 1506-8757
  Szukaj    
Kontrolowany model gwarancji prawa do strajku w służbie zdrowia

Kontrolowany model gwarancji prawa do strajku w służbie zdrowia

Prawo do strajku pracowników medycznych a przedmiot ochrony prawnej

    Ochrona zdrowia jest areną, na której współcześnie najczęściej występują spory zbiorowe między partnerami społecznymi, osobami zatrudnionymi w służbie zdrowia oraz pracodawcami i podmiotami zatrudniającymi lekarzy, pielęgniarki, laborantów i innych pomocniczych pracowników służby zdrowia. Dbałość ustawodawcy, regulującego zasady i procedury organizacyjno-prawne rozwiązywania sporów zbiorowych, o zaspokojenie dwóch podstawowych dóbr człowieka, jakimi są zdrowie i życie, przybrała formę prawną "niedopuszczalności zaprzestania pracy w wyniku akcji strajkowej na stanowiskach pracy, przy urządzeniach i instalacjach, na których zaniechanie świadczenia pracy zagraża życiu i zdrowiu ludzkiemu" (art. 19 ust. 1 ustawy z 23.5.1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych1). Termin prawny - niedopuszczalność - użyty przez ustawodawcę, jest nieostry. Posiada powyżej stu znaczeń w słowniku synonimów języka polskiego. Są to między innymi następujące określenia: "karygodność", "naganność", "niewłaściwość" zachowania pracownika i/lub innej osoby zatrudnionego w służbie zdrowia, który dobrowolnie, wraz z innymi zatrudnionymi w ochronie zdrowia, wziął udział w strajku, a więc "powstrzymał się od wykonywania pracy w celu rozwiązania sporu dotyczącego swoich interesów zawodowych, ekonomicznych i socjalnych oraz praw i wolności związkowych. Obowiązkiem prawnika kwalifikującego zachowanie lekarza, pielęgniarki, laboranta oraz innych osób zatrudnionych w ochronie zdrowia jest zajęcie stanowiska na temat zgodności albo niezgodności z przepisami obowiązującego w Polsce zbiorowego prawa pracy, wymienionej ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Personel medyczny korzysta z uprawnień do zrzeszania się w związkach zawodowych, negocjowania i zawierania układów zbiorowych pracy określających warunki umów o pracę, zatrudnienia i wynagrodzenia za pracę. Do lekarzy, pielęgniarek, laborantów i innych pracowników służby zdrowia mają zastosowanie podstawowe standardy międzynarodowego (MOP) i europejskiego (Rada Europy) prawa pracy, gwarantujące swobodę korzystania przez zatrudnionych z fundamentalnego prawa pracowników i ich organizacji do obrony interesów ekonomicznych. Prawo do strajku wyprowadzane z przepisów konwencji Nr 87 MOP uchwalonej 9.7.1948 r. dotyczącej wolności związkowej i ochrony praw związkowych (art. 32 oraz Karty Praw Społecznych z 18.10.1961 r. (art. 5 oraz 6 ust. 4)3 "jest jednym z podstawowych środków, za pomocą którego pracownicy i ich organizacje mogą działać na rzecz swoich interesów ekonomicznych i społecznych oraz bronić ich".4
    Konstytucja RP gwarantuje związkom zawodowym oraz pracodawcom i ich organizacjom prawo rokowań, zawierania układów zbiorowych pracy i innych porozumień normatywnych regulujących warunki zatrudnienia i wynagrodzenia za pracę (art. 59 ust. 2). Związkom zawodowym Konstytucja RP gwarantuje także prawo organizowania strajków pracowniczych i innych form protestu (art. 59 ust. 3). Granice korzystania z powyższego uprawnienia reguluje ustawa z 23.5.1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Prawo strajkowania przysługuje nie tylko pracownikom, ale również osobom zatrudnionym na podstawie cywilnoprawnych umów o pracę.5 Należy zastanowić się, do czego Konstytucja RP upoważniła ustawodawcę, Sejm i Senat w ustawie z 23.5.1991 r.: do zakazu, ograniczenia czy warunkowego przyzwolenia na czynienie użytku z naturalnej wolności strajkowania, przysługującej każdemu zatrudnionemu. Poza zakresem zainteresowania autora tego opracowania leży przyczyna „niedopuszczalności" strajkowania. Zdrowie i życie człowieka stanowi bowiem niekwestionowane dobro indywidualne każdego obywatela oraz wartość wspólną całego społeczeństwa. Potwierdzenie kompetencji organu ustawodawczego do określenia zakresu przedmiotowego granic korzystania przez zatrudnionych z wolności strajkowania jest w polskim systemie zbiorowego prawa pracy nowością. Poprzednio obowiązująca ustawa z 8.10.1982 r. o związkach zawodowych6 pozbawiała prawa do strajku pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia i opieki społecznej, w aptekach (art. 40 ust. 1). Kazuistycznie sformułowane zakazy prawa do strajku obejmujące większość dziedzin życia codziennego były uzasadnione - zdaniem komentatorów przytoczonego przepisu art. 40 ust. 1-3 ustawy z 8.10.1982 r. o związkach zawodowych - enigmatycznym stwierdzeniem, iż zakaz strajku "jest podyktowany ważnymi przyczynami społeczno - politycznymi związanymi z koniecznością zapewnienia świadczeń i środków niezbędnych dla normalnej egzystencji społeczeństwa".7 Strajk z istoty rzeczy stwarza, bo musi, utrudnienia w normalnym funkcjonowaniu społeczeństwa lub przynajmniej jego części. Szanse strajkujących na osiągnięcie zamierzonego celu, dla osiągnięcia którego zdecydowali się zorganizować strajk i uczestniczyć w nim, są w dużym stopniu uzależnione od reakcji społecznej. Strajk sam w sobie jest dolegliwością nie tylko dla pracodawcy, przeciwko któremu został zorganizowany, osób uczestniczących w strajku, ale również dla otoczenia. W przepisach prawnych regulujących zasady i procedury korzystania z wolności strajkowania nie może być zamieszczone zastrzeżenie, ze strajk nie powinien ograniczać interesów osób trzecich. Każdy strajk bowiem niemal zawsze takie uprawnienia osób postronnych w jakiś sposób oraz w jakimś stopniu narusza. Z tej przyczyny w obowiązujących przepisach art. 19 ust. 1 i art. 21 ust. 1 ustawy z 23.5.1991 r. posłużono się określeniami ogólnymi. Wymieniono podstawowe dobra prawne, które nie mogą być naruszone w następstwie akcji strajkowej: zdrowie i życie ludzkie.

Specyficzna sytuacja personelu medycznego w czasie akcji strajkowej

   Wywody dotyczące zakazu strajku sformułowanego w art. 19 ust. 1 ustawy z 23.5.1991 r. należy zilustrować przykładem dotyczącym konkretnego strajku merytorycznych pracowników szpitala - personelu medycznego: lekarzy, pielęgniarek, laborantów.8 Dla oceny sytuacji o zgodności lub niezgodności z prawem określonego strajku zorganizowanego w szpitalu ma znaczenie liczba osób strajkujących w każdej z wymienionych trzech grup merytorycznego personelu medycznego. Z pewnością powszechny udział w strajku wszystkich pracowników zaliczanych do personelu medycznego szpitala stanowiłby zagrożenie dla zdrowia lub życia pacjentów, albowiem w szpitalu nie byłoby ani jednego pracownika, który byłby w stanie podjąć i przeprowadzić niezbędne czynności fachowe, konieczne ze względów medycznych w przypadku zagrożenia zdrowia albo życia pacjentów. Powszechną praktyką stosowaną przez związki zawodowe organizujące strajki personelu medycznego w szpitalach jest powstrzymanie się od wykonywania pracy członków personelu medycznego z wyjątkiem tych, którzy pełnią "ostry dyżur" - pozostają w pogotowiu do podjęcia koniecznych czynności ratunkowych w nagłych i niespodziewanych sytuacjach. "Ostry dyżur" jest powszechnie stosowaną techniką dbałości o zdrowie i życie pacjentów szpitala w dniach i w godzinach wolnych od pracy dla personelu medycznego. W tym czasie nie odbywają się wcześniej zaplanowane zabiegi medyczne. Szpital jest instytucją, która powinna gwarantować osobom chorym realizację obowiązku leczenia. W związku z powyższym na organizatorze strajku spoczywa obowiązek podjęcia decyzji, ilu pracowników należących do merytorycznego personelu medycznego musi być wyłączonych z planowanego strajku w każdej z trzech wymienionych wyżej kategorii zawodowych (lekarze, pielęgniarki, laboranci), aby bez narażenia się na zarzut wprowadzenia zagrożenia dla zdrowia i życia osób leczonych można było przeprowadzić zgodnie z prawem zamierzony strajk. Ocena tej sytuacji może ulegać zmianie. Organizator strajku musi wykazać się elastycznością, polegającą na wyłączaniu z kategorii strajkujących i włączaniu do tej grupy określonej liczby pracowników merytorycznego personelu medycznego, niezbędnej do umożliwienia kierownictwu realizacji zarówno zaplanowanych, jak i nagłych czynności związanych z ochroną zdrowia i życia pacjentów. Najprawdopodobniej z tych przyczyn w ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty nie zamieszczono przepisów o prawie lekarzy do strajku. Zarówno ustawa (art. 30) jak uchwalony w 1993 r. Kodeks Etyki Lekarskiej (tj. zbiór norm etycznych nie uznanych za przepisy obowiązującego prawa)9 nakazuje strajkującemu lekarzowi udzielenie pacjentowi fachowej pomocy w sytuacji, kiedy niedopełnienie moralnego obowiązku mogłoby spowodować zagrożenie dla zdrowia lub życia. Każdy lekarz, zarówno strajkujący jak wykonujący pracę, ma moralny obowiązek dbać o dobro pacjenta pozostającego pod jego opieką. Lekarze, pielęgniarki, laboranci medyczni, pozostający ze szpitalem w stosunku pracy lub zatrudnieni tam na innej podstawie aniżeli umowa o pracę, uczestniczący w legalnym strajku, są zobowiązani do przekazania pracodawcy wszystkich niezbędnych informacji o sytuacji pacjenta, po to aby podczas ich nieobecności w pracy z powodu strajku można było...

Dostęp do pełnej wersji artykułu >>>

1 Tekst jednolity, Dz.U. z 2015, poz. 295 ze zm.
2 A. M. Świątkowski, Międzynarodowe prawo pracy, T. I wolumen 2, Międzynarodowe publiczne prawo pracy - standardy międzynarodowe, Warszawa 2008, s. 44 i n.
3 Tenże, Karta praw społecznych Rady Europy, Warszawa 2006, s. 322 i n.
4 Wolność związkowa, Międzynarodowe Biuro Pracy, wyd. 5, Genewa 2013, s. 109.
5 Orzeczenie TK z 2.6.2015 r., K 1/13, Dz. U. z 2015 r., poz. 791. Por. A.M. Świątkowski, Konstytucyjna koncepcja pracownika, Monitor Prawa Pracy nr 1/2016, s. 8 i n.
6 Dz. U. z 1982, Nr 32, poz. 216.
7 G. Bieniek, J. Brol, Z. Salwa, Ustawa o związkach zawodowych. Komentarz, Warszawa 1988, s. 208 i n.
8 M. Kurzynoga, Kwestia prawa do strajku lekarzy, Praca i Zabezpieczenie Społeczne nr 5/2012, s. 18 i n.
9 Postanowienie TK z 7.10.1992 r., U 1/92.
Prawo i Medycyna nr 67/ 20-07-2017, 12:12, wyświetleń: 328
drukuj drukuj


Komentarze

Aby dodać komentarz musisz się zalogować.







Copyright © 2007 - 2012 Prawo i Medycyna. Wszelkie prawa zastrzeżone.