XXII OGÓLNOPOLSKIE SYMPOZJUM KIEROWNICZEJ KADRY MEDYCZNEJ PROFILAKTYKA I ZWALCZANIE ZAKAŻEŃ SZPITALNYCH 2017
Strona główna   Poleć stronę   Kontakt  
e-ISSN 1898-5556
ISSN 1506-8757
  Szukaj    
e-Księgarnia

Katalog
»  PROMOCJE
» CZASOPISMA
    » Kwartalnik Prawo i Medycyna
    » Wydanie elektroniczne Prawo i Medycyna
        » PiM Nr 01 / 1999
        » PiM Nr 02 / 1999
        » PiM Nr 03 / 1999
        » PiM Nr 04 / 1999
        » PiM Nr 05 / 2000
        » PiM Nr 06/07 / 2000
        » PiM Nr 08 / 2000
        » PiM Nr 09 / 2001
        » PiM Nr 10 / 2001
        » PiM Nr 11 / 2002
        » PiM Nr 12 / 2002
        » PiM Nr 13 / 2003
        » PiM Nr 14 / 2004
        » PiM Nr 15 / 2004
        » PiM Nr 16 / 2004
        » PiM Nr 17 / 2004
        » PiM Nr 18 / 2005
        » PiM Nr 19 / 2005
        » PiM Nr 20 / 2005
        » PiM Nr 21 / 2005
        » PiM Nr 22 / 2006
        » PiM Nr 23 / 2006
        » PiM Nr 24 / 2006
        » PiM Nr 25 / 2006
        » PiM Nr 26 / 2007
        » PiM Nr 27 / 2007
        » PiM Nr 28 / 2007
        » PiM Nr 29 / 2007
        » PiM Nr 30 / 2008
        » PiM Nr 31 / 2008
        » PiM Nr 32 / 2008
        » PiM Nr 33 / 2008
        » PiM Nr 34 / 2009
        » PiM Nr 35 / 2009
        » PiM Nr 36 / 2009
        » PiM Nr 37 / 2009
        » PiM Nr 38 / 2010
        » PiM Nr 39 / 2010
        » PiM Nr 40 / 2010
        » PiM Nr 41 / 2010
        » PiM Nr 42 / 2011
        » PiM Nr 43 / 2011
        » PiM Nr 44 / 2011
        » PiM Nr 45 / 2011
        » PiM Nr 46 / 2012
        » PiM Nr 47 / 2012
        » PiM Nr 48/49 / 2012
        » PiM Nr 50/51 / 2013
        » PiM Nr 52/53 / 2013
        » PiM Nr 54 / 2014
        » PiM Nr 55 / 2014
        » PiM Nr 56/57 / 2014
        » PiM Nr 58/2015
        » PiM Nr 59/2015
        » PiM Nr 60/2015
        » PiM Nr 61/2015
        » PiM Nr 62/2016
        » PiM Nr 63 / 2016
        » PiM Nr 64/2016
        » PiM Nr 65/2016
        » PiM Nr 66/2017
        » Wydanie specjalne 2004
» KSIĄŻKI

Koszyk
...jest pusty

Informacje

 
Prawo do sprzeciwu sumienia w ustawodawstwie wybranych krajów romańskich / PiM 58

Autor: Joanna Różyńska
Rok wydania: 2015
Nr wydania: 1/2015 (58 Vol. 17)
Forma wydania: elektroniczna
Wydawca: Instytut Problemów Ochrony Zdrowia
Liczba stron: 19
Cena: 8.00 zł    Dodaj do koszyka

Prawo do sprzeciwu sumienia w ustawodawstwie wybranych krajów romańskich / PiM 58

   Polska, Portugalia, Włochy, Hiszpania i Francja to kilkudziesięciomilionowe państwa europejskie o najwyższym odsetku mieszkańców deklarujących przynależność do Kościoła rzymskokatolickiego. Według Narodowego Spisu Ludności z 2011 roku w Polsce żyje 33 729 000 katolików, co stanowi 87,6% całej ludności i 96% populacji o rozpoznanym statusie wyznaniowym1. W Portugali przynależność do Kościoła rzymskokatolickiego deklaruje 81% mieszkańców2. Według badań społecznych, odsetek katolików we Włoszech wynosi obecnie 72,5%, wyniki poszczególnych badań społecznych różnią się jednak od siebie nawet o kilkanaście procent3. We Francji liczba katolików maleje z roku na rok. W 2010 roku stanowili 64% populacji4. Według najnowszych badań już tylko 56%5.

   Struktura wyznaniowa europejskich krajów romańskich dynamicznie się zmienia, nadal pozostaje jednak pod silnym wpływem Kościoła rzymskokatolickiego. Nic więc dziwnego, że również w tych krajach problem granic wolności sumienia przedstawicieli zawodów medycznych oraz ich prawa do odmowy wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z przekonaniami moralnymi lub religijnymi, jest przedmiotem gorących dyskusji.

   Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie regulacji tzw. klauzuli sumienia w ustawodawstwie francuskim, hiszpańskim, portugalskim i włoskim. We wszystkich tych państwach wolność sumienia zagwarantowana jest na poziomie konstytucyjnym6, a ochrona integralności moralnej jednostek wykonujących zawody medyczne zapewniona przez rozbudowaną ustawową regulację prawa do sprzeciwu sumienia. Regulacje tych państw mogą zatem stanowić cenne źródło inspiracji dla wszystkich podmiotów zaangażowanych w polską debatę nad należytym kształtem klauzuli sumienia. Spór ten od kilkunastu miesięcy elektryzuje nie tylko bioetyków7, lekarzy8 i Episkopat Polski9, ale także prawników. Niebawem znajdzie on bowiem finał przed Trybunałem Konstytucyjnym, który zbada zgodność art. 39 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty10 - tj. przepisu regulującego prawo polskich lekarzy do sprzeciwu sumienia - z Konstytucją RP.11

Prawo do sprzeciwu sumienia w ustawodawstwie francuskim

   Prawo przedstawiciela zawodu medycznego do odmowy udzielenia świadczenia zdrowotnego12, w szczególności ze względu na obiekcję sumienia, regulują we Francji przepisy kodeksu zdrowia publicznego13. Artykuł L1110-3 (akapit 7)14 kodeksu oraz inkorporowane do tego kodeksu przepisy deontologii lekarskiej, w szczególności art. R4127-4715, stanowią, że - z wyjątkiem sytuacji nagłych i sytuacji, gdy stanowiłoby to zaniedbanie obowiązków wobec ludzkości - przedstawiciel personelu medycznego ma prawo odmówić udzielenia pacjentowi pomocy medycznej z powodów osobistych lub zawodowych. Artykuł L1 110-3 (akapit 7) precyzuje, że te powody zawodowe muszą mieć charakter zasadniczy i decydujący dla jakości, bezpieczeństwa lub skuteczności leczenia. Nie nakłada natomiast żadnych ograniczeń na charakter względów osobistych, które leżą u podstaw odmowy. Podnosi się zatem, że mogą mieć one w szczególności naturę religijną lub światopoglądową16. Jednocześnie przepisy te stanowią, że ciągłość opieki medycznej musi być zapewniona bez względu na okoliczności. Jeśli zatem przedstawiciel personelu medycznego odmawia udzielenia pacjentowi świadczenia, to - zgodnie z treścią art. L6315-117, do którego odsyła art. L1 110-3 (akapit 7) - ma obowiązek wskazać pacjentowi innego profesjonalistę medycznego, u którego może on uzyskać pomoc. Zadaniem okręgowych rad lekarskich jest zagwarantowanie przestrzegania przez lekarzy obowiązku zapewnienia ciągłości leczenia oraz przekazywanie informacji na ten temat dyrektorom regionalnych organów administracji ochrony zdrowia (1'agence régionale de santé). Przepis art. R4127-47 dodaje ponadto, że lekarz, który odmawia, ma obowiązek poinformować o tym chorego i przekazać innemu lekarzowi, wskazanemu przez pacjenta, wszelkie informacje niezbędne do dalszej opieki medycznej. W literaturze podkreśla się, że lekarz nie ma obowiązku ujawniać pacjentowi przyczyn odmowy, zwłaszcza gdy te mają charakter wyłącznie osobisty i są motywowane racjami sumienia18.

   Poza powyżej omówioną ogólną regulacją prawa do odmowy leczenia, kodeks zdrowia publicznego zawiera także szczegółowe unormowania dotyczące odmowy wykonania trzech rodzajów procedur: sterylizacji w celach antykoncepcyjnych, przerywania ciąży oraz badań naukowych na zarodkach i zarodkowych komórkach macierzystych. Choć przepisy te nie posługują się wyrażeniem „sprzeciw/ klauzula sumienia", gwarantują przedstawicielom zawodów medycznych prawo do nieangażowania się w te działania bez konieczności podawania jakiegokolwiek uzasadnienia, a zatem w szczególności ze względu na obiekcje moralne i dlatego też tradycyjnie uznaje się je za szczególną formę ochrony sumienia profesjonalistów medycznych19.

   I tak, przepis artykułu L2123-1 (zd. ostatnie) kodeksu zdrowia publicznego stanowi, że lekarz nigdy nie ma obowiązku wykonania zabiegu podwiązania jajowodów albo nasieniowodów w celach antykoncepcyjnych. Jeśli odmawia przeprowadzenia takiej procedury, musi poinformować o tym pacjenta w trakcie pierwszej konsultacji20.

   Artykuł L2212-8 kodeksu zdrowia publicznego reguluje możliwość odmowy wykonania zabiegu przerwania ciąży na żądanie kobiety, znajdującej się w ciężkiej sytuacji życiowej, który może być przeprowadzony do końca 12 tygodnia ciąży21. Przepis ten stwierdza, że lekarz nigdy nie ma obowiązku wykonywania takiego zabiegu, ale jeśli odmawia, musi bezzwłocznie poinformować o tym pacjentkę i natychmiast wskazać jej nazwiska lekarzy, którzy przeprowadzą zabieg zgodnie z wymogami prawa. Stanowi także, iż żadna pielęgniarka, położna, czy inny przedstawiciel pomocniczego personelu medycznego nie mają obowiązku uczestniczyć w procedurze przerywania ciąży. Ponadto, gwarantuje prywatnym placówkom medycznym prawo do odmowy przeprowadzania zabiegów przerwania ciąży na żądanie kobiety na ich terenie. Nie dotyczy to jednak określonych prywatnych placówek medycznych działających w interesie publicznym, chyba że inne ośrodki medyczne są w stanie zaspokoić potrzeby lokalnych pacjentek. Ostatnie zdanie tego przepisu stwierdza, że prawo wskazuje rodzaje publicznych placówek ochrony zdrowia, które mają obowiązek dysponować środkami umożliwiającymi im przeprowadzanie zabiegów przerwania ciąży na żądanie22.

   Zgodnie z art. L2213-2 powyższe zasady odnoszą się także do zabiegów przerwania ciąży ze względów medycznych, tj. takich, które wykonuje się w sytuacji, gdy ciąża stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia matki bądź też istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że płód dotknięty jest poważną i nieuleczalną chorobą. Lekarz nie może jednak odmówić przeprowadzenia aborcji w sytuacji nagłej (bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pacjentki), co wynika m.in. z omówionych wyżej przepisów kodeksu zdrowia publicznego oraz art. 223-6 zdanie 2 kodeksu karnego23, który reguluje przestępstwo nieudzielenia pomocy osobie znajdującej się w niebezpieczeństwie.

   Artykuł L2151-7-1 kodeksu zdrowia publicznego normuje prawo do nieangażowania się w realizację badań naukowych prowadzonych z wykorzystaniem ludzkich zarodków lub embrionalnych komórek macierzystych. Przepis ten stwierdza, że żaden badacz, inżynier, technik i asystent naukowy, ani też żaden lekarz czy członek pomocniczego personelu medycznego nie mogą być zobowiązani do brania jakiegokolwiek udziału w tego rodzaju procedurach badawczych24....

1 Główny Urząd Statystyczny, Narodowy Spis Ludności, Ludność: stan i struktura demografczno-społeczna, Warszawa 2011, s. 100. Dostęp: http://stat.gov.pl/spisy-powszechne/nsp-2011/nsp-2011-wyniki/ ludnosc-stan-i-struktura-demografczno-spoleczna-nsp-2011,16,1.html#
2 Instituto Nacional de Estatística, I.P., Censos 2011 Resultados Defnitivos - Portugal, Lisboa, Portugal 2012, s. 530. Dostęp: http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_publicacoes&PUBLICACOE Spub_boui=73212469&PUBLICACOEStema=55466&PUBLICACOESmodo=2&xlang=en
3 L'Eurispes, Istituto di Studi Politici, Economici e Sociali, Rapporto Italia 2014 - Comunicato Stampa. Dostęp: http://www.eurispes.eu/content/comunicato-stampa-rapporto-italia-2014 .
4 IFOP - Opinion et Stratégies d'Entreprise, Analyse: Le catholicisme en Franceen 2010. Dostęp: http://www.ifop.fr/media/pressdocument/238-1-document_fle.pdf
5 CSA - Institut d'Etudes et de Conseil, Le Catholicisme en France. Note d'analyse du Pôle Opinion Corporate, Mars 2013. Dostęp: http://www.csa.eu/multimedia/data/etudes/etudes/etu20130329-note-d-analyse-csa-decrypte-mars-2013.pdf
6 Bliżej zob. J. Waszczuk-Napiórkowska, Opinia prawna dotycząca wolności sumienia w konstytucjach krajów Unii Europejskiej, „Zeszyty Prawnicze BAS" 2012, nr 3(35), s. 241-243, 249, 251-252.
7 Zob. Stanowisko Komitetu Bioetyki przy Prezydium PAN nr 4/2013 z dnia 12 listopada 2013 r. w sprawie tzw. klauzuli sumienia. Dostęp: http://www.bioetyka.pan.pl/images/stories/Pliki/Stanowisko%20 KB%20nr%204-2013.pdf
8 Zob. Stanowisko nr 74/13/P-VI Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej z dnia 6 grudnia 2013 r. Dostęp: http://www.nil.org.pl/aktualnosci/stanowiska-prezydium-nrl-z-dn.-6-grudnia-2013-r
9 Zob. Stanowisko Zespołu Ekspertów KEP ds. Bioetycznych w sprawie klauzuli sumienia z dnia 14 lutego 2014 r. Dostęp: http://episkopat.pl/dokumenty/pozostale/5717.1,Stanowisko_Zespolu_Ekspertow_ KEP_ds_Bioetycznych_w_sprawie_klauzuli_sumienia.html
10 Tj. Dz. U. 2011 Nr 277, poz. 1634 z późn. zm. Artykuł 39 reguluje tzw. lekarską klauzuli sumienia. Stanowi, że: „Lekarz może powstrzymać się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem, z zastrzeżeniem art. 30, z tym że ma obowiązek wskazać realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub w podmiocie leczniczym oraz uzasadnić i odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej. Lekarz wykonujący swój zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby ma ponadto obowiązek uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego".
11 W dniu 21 lutego 2014 r. Naczelna Rada Lekarska podjęła uchwałę w sprawie wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego w celu zbadania zgodności art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty z Konstytucją RP. W dniu 11 marca 2014 roku złożyła w tej sprawie stosowany wniosek do Trybunału. Według samorządu lekarskiego przepis art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty jest niekonstytucyjny, po pierwsze, w zakresie, w jakim wyłącza możliwość powołania się przez lekarza na klauzulę sumienia w „innych przypadkach niecierpiących zwłoki", o których mówi w art. 30 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty; po drugie, w zakresie, w jakim nakłada na lekarza powołującego się na klauzulę obowiązek wskazania pacjentowi realnych możliwości uzyskania świadczenia u innego lekarza lub w innym podmiocie leczniczym; w końcu po trzecie, w zakresie, w jakim zobowiązuje lekarza do powiadomienia przełożonego o zamiarze skorzystania z klauzuli sumienia oraz odnotowania i uzasadnienia tego faktu w dokumentacji medycznej. Zob. Uchwała nr 3/14/VI Naczelnej Rady Lekarskiej z dnia 21 lutego 2014 r. w sprawie wystąpienia z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego. Dostęp: http://www.nil.org.pl/ data/assets/pdf_fle/0004/93685/ru003-14-VI.pdf
12 Szerzej na temat warunków dopuszczalności odmowy leczenia we Francji, w tym ze względu na obiekcje sumienia, zob. Ministére de la Santé et des Sports, Résoudre les Refus de Soins. [Rapport annuel sur le respect des droits des usagers du système de santé adopté en séance plénière de la Conférence nationale de santé le 10 juin 2010]. Paris 2010. Dostęp: http://www.sante.gouv.fr/IMG/pdf/rapp_refus_de_soins_cns_221010.pdf
13 Codę de la Santé Publiąue. Version consolidée. Dostęp: http://legifrance.gouv.fr/affchCode. do?cidTexte=LEGITEXT000006072665
14 Code de la Santé Publiąue, Article L1110-3, linea 7: Hors le cas d'urgence et celui oii le professionnel de santé manąuerait à ses devoirs d'humanité, le principe énoncé au premier alinéa du présent article ne fait pas obstacle a un refus de soins fondé sur une exigence personnelle ou professionnelle essentielle et déterminantę de la ąualité, de la sécurité ou de l'effcacité des soins. La continuité des soins doit être assuree ąuelles ąue soient les circonstances, dans les conditions prévues par Varticle L. 6315-1 du présent codę.
15 Codę de la Santé Publiąue, Article R4127-47: Quelles ąue soient les circonstances, la continuité des soins aux malades doit être assuree. Hors le cas d'urgence et celui où U manąuerait à ses devoirs d'humanité, un médecin a le droit de refuser ses soins pour des raisons professionnelles ou personnelles. S 'U se dégage de sa mission, U doit alors en avertir le patient et transmettre au médecin désigné par celui-ci les informations utiles à la poursuitę des soins.
16 Tak np. J-M. Faroudja, Clause de conscience du medecin. Rapport adopté lors de la session du Conseil national de l'Ordre des médecins du 16 décembre 2011. Dostęp:http://www.conseil-national.medecin. fr/sites/default/fles/CLAUSEDECONSCIENCE.pdf. Zob. też Conseil national de l'Ordre des médecins, Article 47 - Continuité des soins [Komentarz do art. R4127-47], 11.10.2012. Dostęp: http://www.conseil-national.medecin.fr/article/article-47-continuite-des-soins-271
17 Codę de la Santé Publiąue, Article L6315-1. La continuité des soins aux malades est assuree ąuelles ąue soient les circonstances. Lorsąue le médecin se dégage de sa mission de soins pour des raisons professionnelles ou personnelles, U doit indiąuer à ses patients le confrère auąuel ils pourront s'adresser en son absence.
Le conseil départemental de l'ordre veille au respect de l'obligation de continuité des soins et en informe le directeur générał de l'agence régionale de santé.
18 Ibidem.
19 Tak np. Ministére de la Santé et des Sports, Résoudre les Refus de Soins..., s. 12-13.
20 Codę de la Santé Publiąue, Article L2123-1 fine: Un médecin n'est jamais tenu de pratiąuer cet acte à visée contraceptive mais U doit informer l'intéressee de son refus dès la premièrę consultation.
21 Codę de la Santé Publiąue, Article L2212-8: Un médecin n'est jamais tenu de pratiąuer une interruption volontaire de grossesse mais U doit informer, sans délai, l'intéressée de son refus et lui communiąuer immédiatement le nom de praticiens susceptibles de réaliser cette intervention selon les modalités prévues à Varticle L. 2212-2.
Aucune sage-femme, aucun infrmier ou infirmière, aucun auxiliaire médical, ąuel ąu 'ii soit, n'est tenu de concourir à une interruption de grossesse. Un etablissement de santé privé peut refuser ąue des interruptions volontaires de grossesse soient pratiąuées dans ses locaux. Toutefois ce refus ne peut être opposé par un établissement mentionné au 2° de 1'article L. 6161-5 ou par un établissement ayant conclu un contrat de concession en application de 1'article L. 6161-9 dans sa rédaction antérieure à la loi n° 2009-879 du 21 juillet 2009 portant réformę de l'hópital et relative aux patients, à la santé et aux territoires ąue si d'autres établissements sont en mesure de répondre aux besoins locaux.
Les catégories d 'etablissements publics ąui sont tenus de disposer des moyens permettant la pratiąue des interruptions volontaires de la grossesse sont fxées par décret.
22 Zob. też Codę de la Santé Publiąue, Article R2212-4.
23 Code Pénal, Article 223-6, Linea 2: Sera puni des mêmes peines ąuiconąue s'abstient volontairement de porter dune personne en péril l'assistance que, sans risąue pour lui ou pour les tiers, U pouvait lui prêter soit par son action personnelle, soit en provoquant un secours. Dostęp:  http://www.legifrance.gouv.fr/affchCode.do;jsessionid=9FBDE7DC10CB33B9EA94AF8502763511. tpdjo05v_3?cidTexte=LEGITEXT000006070719&dateTexte=20101007
24 Codę de la Santé Publiąue, Article L.2151-7-1: Aucun chercheur, aucun ingénieur, technicien
ou auxiliaire de recherche ąuel ąu 'ii soit, aucun médecin ou auxiliaire médical n'est tenu de participer à







Copyright © 2007 - 2012 Prawo i Medycyna. Wszelkie prawa zastrzeżone.